Abstract
<jats:p>Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy (PIG-PIB) od lat 90. XX wieku prowadzi systematyczne badania geochemiczne ukierunkowane na rozpoznanie chemizmu i stopnia zanieczyszczenia powierzchni Ziemi (gleb, osadów wodnych i wód powierzchniowych). Pierwszym opracowaniem z serii kartografii geochemicznej był Atlas geochemiczny Warszawy i okolic w skali 1:100 000 (Lis, 1992). W wyniku kontynuacji tematyki badań w latach 1992–2024 powstały: Atlas geochemiczny Polski w skali 1:250 000 (Lis, Pasieczna, 1995), 13 atlasów regionalnych dla aglomeracji miejskich oraz 25 atlasów szczegółowych dla obszaru śląsko- krakowskiego (https://mapgeochem.pgi.gov.pl/). Seria opracowanych dotychczas atlasów regionalnych obejmuje największe miasta Polski i stanowi istotny wkład w rozpoznanie i udokumentowanie w formie kartograficznej stanu chemicznego środowiska przyrodniczego na obszarach miejsko-przemysłowych. Projekt pn. Atlas geochemiczny Lublina i okolic w skali 1:50 000, realizowany w latach 2023– 2025, obejmuje dwa miasta – Lublin (miasto na prawach powiatu) i Świdnik oraz tereny z nimi sąsiadujące. Całkowity obszar badań to około 374 km2. W ramach projektu analizom chemicznym poddano 909 próbek gleb, 169 próbek osadów wodnych i 182 próbki wód powierzchniowych. Opróbowanie gleb na terenie miast przeprowadzono w regularnej siatce 500 × 500 m, a poza miastami w siatce 1000 × 1000 m. Ponad 73% wszystkich próbek gleb zostało pobranych z terenów znajdujących się w granicach administracyjnych Lublina i Świdnika. Na charakteryzowanym obszarze oddziaływanie człowieka na środowisko naturalne odbywa się przede wszystkim poprzez postępującą urbanizację, rozwój przemysłu i transportu, rozbudowę infrastruktury drogowej i kolejowej, rolnictwo oraz eksploatację złóż kopalin, np. gazu ziemnego, ropy naftowej, surowców ilastych, piasków i żwirów. Kompleksowe badania stanu chemicznego poszczególnych elementów przyrodniczych, z jednoczesnym uwzględnieniem warunków geologicznych regionu i odniesienie aktualnych wyników badań do obowiązujących norm środowiskowych lub danych zawartych w innych opracowaniach geochemicznych, umożliwiają rozpoznanie stanu jakości środowiska i określenie źródeł emisji zanieczyszczeń oraz wskazują trendy zmian wywołanych presją antropogeniczną. Ze względu na sposób prowadzenia badań geochemicznych w PIG-PIB – konsekwentne stosowanie jednolitej metodyki prac (odtwarzalne procedury pobierania, przygotowania i wykonywania analiz chemicznych oraz sposób prezentowania danych), dużą liczbę próbek pobranych w regularnych odstępach, równoczesne opróbowanie trzech elementów środowiska (gleb, osadów wodnych i wód powierzchniowych), uzyskane dane mogą służyć jako wartości odniesienia dla przyszłych badań prowadzonych na tym obszarze. Zgromadzone informacje mogą być użyteczne podczas opracowywania dokumentów strategicznych i sektorowych, w tym programów ochrony środowiska, programów rewitalizacji (w części prezentującej stan środowiska) oraz prognoz oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Uzyskane wyniki badań gleb, osadów wodnych i wód powierzchniowych mogą być także wykorzystywane do sporządzania różnych sprawozdań, raportów i ocen prezentujących stan środowiska. Opracowanie, wykonane na zlecenie Ministerstwa Klimatu i Środowiska, zostało sfinanso- wane ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Wersja elektroniczna Atlasu jest dostępna pod adresem http://mapgeochem.pgi.gov.pl. Dane zebrane podczas realizacji Atlasu są udostępniane w formie informacji przestrzennej na Portalu Geologia (https://geologia.pgi.gov.pl/mapy/?page=Geochemia) oraz na Portalu GeoLOG (https://geolog. pgi.gov.pl/). Atlas geochemiczny Lublina i okolic w skali 1:50 000 jest 14 opracowaniem kartograficznym z serii badań geochemicznych na obszarach miejsko-przemysłowych realizowanych w skali regionalnej według koncepcji J. Lisa i A. Pasieczne</jats:p>