Abstract
<jats:p>Bilgi teknolojilerindeki hızlı gelişmenin ortaya çıkardığı dijitalleşme, vergi idarelerinin çalışma biçimini köklü biçimde dönüştürmüştür. Ülkemizde e-devlet uygulamaları günlük hayatımıza giren dijitalleşme örneklerini, e-vergi dairesi, e-fatura, e-defter gibi uygulamalar takip etmiştir. Bu dijital dönüşüm e-denetim altyapıları, risk analizi motorları, büyük veri ile beslenen karar destek sistemleri ve yapay zekâ tabanlı uygulamalarla başka bir boyuta taşınmaya başlamıştır. “Vergilendirmenin Dijital Dönüşümü: Yapay Zekâ, Yenilikçi Yaklaşımlar ve E-Denetim” başlığını taşıyan bu kitap, dijital ekonominin hızlanan dinamikleri karşısında vergi sistemlerinin uyum arayışını dört bölüm üzerinden ele almaktadır. Ağırlıklı olarak Türkiye özeline ait değerlendirmelere yer verilen bu dört çalışmanın birincisi “Yapay Zekâ ve Vergilendirme” başlığını taşımaktadır. Yapay zekâ ile vergi idarelerinde mükellef hizmetleri, risk ve veri analizi, denetim gibi alanlarda etkinliğinin nasıl artacağına yönelik öneri ve değerlendirmeler içermektedir. Yapay zekânın kavram boyutu, tarihçesi, hukuki çerçevesi, vergilendirme sürecinde yaratabileceği paradigma değişimi gibi konuların ele alındığı bu bölüm, yapay zekanın vergilendirme alanında ve vergi denetimde kullanımı ile yapay zekanın bizzat kendisinin vergilendirilmesi ilişkin konulara yoğun bir biçimde değinmektedir. İkinci bölümde, dijitalleşme ve e-devlet ile ilgili kavram ve süreçler, özellikle teorik temelleri, gelişim süreçleri ve kamu sektöründe meydana getirdiği dönüşümün etkileri açısından incelenmektedir. Gelir idaresinde yapay zekâ tabanlı yenilikçi uygulamalarına yer verilen kısımlarda, yapay zekâ sistemlerinin kamu mali yönetimine entegre edilmesiyle ortaya çıkabilecek fırsatlar ve zorluklar üzerinde durulmaktadır. Vergi denetimi süreçlerinde dijital dönüşümün vergi incelemesi pratiğine yansımalarının ele alındığı üçüncü bölüm, sahte belge incelemeleri bağlamında risk analizi temelli yaklaşımların e-denetim kapasitesini nasıl güçlendirebileceğine yönelik analizler içermektedir. Kitabın dördüncü bölümünde, vergi uyumunu teşvik eden politika araçları, eğitim ve bilinçlendirme faaliyetleri, dijitalleşme ve vergi idaresinde kolaylaştırıcı reformlar ile cezalandırıcı ve ödüllendirici mekanizmalar çerçevesinde ele alınmıştır. Bu bölümde dijital dönüşüm, uyum maliyetlerini azaltarak şeffaflığı ve idari kapasiteyi güçlendirirken diğer yandan olası veri güvenliği ve etik boyutta yaşanması muhtemel yeni sorun alanlarına yönelik değerlendirmelere yer verilmektedir. Kitapta yer alan bölümlerin ortak fikri; vergilendirme alanında yaşanan dijitalleşmenin yalnızca teknik bir modernizasyon değil; aynı zamanda davranışsal uyum, kurumsal öğrenme ve yönetişim kalitesiyle ilişkili çok katmanlı dönüşümü içeren boyutları olan bir süreci ifade ettiği yönündedir. Politika yapıcılar, uygulayıcılar ve araştırmacılar risk analizi, vergi denetimi, gelir idaresi ve vergi uyumu alanlarında dijitalleşmenin ortaya çıkardığı risk ve fırsatları doğru değerlendirebilirlerse, vergi politikalarını hayata geçirilmesinde önemli başarılar elde edilebileceği gibi, vergi idaresi ile mükellef arasındaki vergi uyumundan kaynaklanan sorunların büyük ölçüde azalması mümkün olabilecektir. Ayrıca bu durum vergilendirme alanında şeffaflaşmanın gelişmesine de bu olumlu katkıda bulanabilecektir.</jats:p>