Abstract
<jats:p>Fotón Explora jun múuch’ pikil ju’uno’ob utia’al mejen xch’upalal yéetel mejen xi’ipalal ti’ le xak’alkambal ti’ u k’aylayilo’ob, xak’alkambalilo’ob yéetel le u ts’olt’aanil chéen ch’a’abil. ti’ tuláakal le ba’ax ku taasik to’on la saga de fotón -jump’éel jóomsáasil- ku yalkabtik le yok’olkaab tu’ux le fisicao’, le quimicao’, le biologia, le nanocienciaso’ yéetel le biomimética ku yáatik ka na’atpaj tu’ux ku ya’akto’on le ba’alo’obo’ ma’a chéen táan u yúuchuli’ yaan ba’ax olal, yaan ba’ax u yil ichil letio’ob yéetel ku paklan áantikuba’ob ti’ la kuxtalil yóok’ol kaaba’. Le u múuch’ pikilju’una’ ku yáantik utia’al a wilej, le u kananil le kuxtala’ yéetel le ka’anal tuukul ti’ u paajkatil tak tu paalil máak, ku ye’esik beyo’ leken k’exek a bak’pache’ yaan u je’el talamilo’ob ku taasik. le ka’analtuukul ma’a chéen táan u ts’olik bix le yok’olkaaba’ beyxan táan u yáantik bix junmuúuch’ ba’alo’ob táan u paaklan antikuba’aob utia’al u p’aatal keeto’ob utia’al u kanáantiko’ob le kuxtalo’. Fotón Explora ku payt’antik mejen xch’upalalo’ob yéetel mejen xi’ipalalo’ob ka u yojéelto’ob tuláakal mejen ba’alob ku beetiko’ob yaan ba’ax u yil yéetel yóok’olkaab, táan u ye’esik bix k’a’abet le kuxtalo’, u k’a’ananil tuláakal kuxtal wey yok’olkaabe’ yéetel u meyajil u kanampajal le u juunalkuxtalil wey yóok’ol kaaba’; le je’ela’ jump’éel xíimbalmeyaj utia’al le sáasil, le kuxtalil yok’olkaab yéetel tuláakal ba’ax yaan tak bak’pach, beyxan utia’al kanik le lu’umkaba’ ak otoch yéetel mejen ba’alob ma’alobtak kak beete’ táan ak sáasilkúunsik, táan ma’alobkíintik le lu’umkab tu’ux kuxukbalo’ona’ yéetel u xookil le saasil yéetel Fotón jump’éel xíimbalmeyaj utia’al u kaambalil bix u kanáantal yóok’olkaab tu’ux múuch kuxukbalo’ona’.</jats:p>