Abstract
<jats:p>Spor bağlamında stres, performansı düşüren olumsuz bir unsur şeklinde tek boyutlu olarak değerlendirilemez; bireyin bilişsel değerlendirmeleri, toparlanma kaynakları ve çevresel koşullarla etkileşim içinde şekillenen çok boyutlu bir uyum süreci olarak ele alınmaktadır. Sporcuların ve antrenörlerin maruz kaldıkları stresörlerin psikolojik iyi oluş, sağlık ve performans üzerinde belirleyici etkiler oluşturduğu; bu etkilerin stresin düzeyinden ziyade stresin nasıl algılandığı ve nasıl düzenlendiği ile ilişkili olduğu anlaşılmaktadır. Bu kitap bölümünün amacı, spor bağlamında stres, farkındalık ve akış deneyimi arasındaki ilişkileri kuramsal ve ampirik literatür çerçevesinde ele almak ve bu süreçlerin sportif performans ile psikolojik iyi oluş üzerindeki rolünü tartışmaktır. Bölümde spor ortamında stresin kuramsal temelleri ve kaynakları, sporcular ve antrenörler açısından psikolojik ve fizyolojik etkileri, farkındalık temelli yaklaşımların stres düzenleme ve performans süreçlerindeki rolü ile akış deneyiminin psikolojik ve nörobiyolojik temelleri incelenmektedir. Alanyazın bulguları, farkındalık uygulamalarının sporcularda dikkat düzenleme, bedensel farkındalık, duygu düzenleme, psikolojik esneklik ve stresle başa çıkma becerilerini desteklediğini göstermektedir. Ayrıca, farkındalık temelli müdahalelerin yarışma kaygısını, tükenmişliği ve algılanan stresi azaltabildiği; psikolojik iyi oluş, öz-yeterlik, akış deneyimi ve performans tutarlılığı ile ilişkili olumlu çıktılarla bağlantılı olduğunu göstermektedir. Akış deneyiminin dikkat kontrolü, bilişsel açıklık ve duygusal denge ile ilişkili optimal bir performans durumu olduğu; nörobiyolojik bulguların da bu deneyimin özgül sinirsel ve fizyolojik örüntülerle ilişkili olduğunu desteklediği belirtilmektedir. Farkındalık temelli müdahaleler, psikolojik beceri eğitimi ve performans profili oluşturma gibi uygulamaların birlikte ele alınmasının sporcularda performans gelişimi ve psikolojik dayanıklılığı destekleyen daha bütüncül müdahale modellerine katkı sağlayabileceği değerlendirilmektedir. Sonuç olarak, spor psikolojisinde etkili müdahalelerin performans artışıyla birlikte sürdürülebilir iyi oluşu ve uzun vadeli psikofiziksel sağlığı hedeflemesi gerektiği ortaya konulmaktadır.</jats:p>