Abstract
<jats:p>Bu çalışma, Azerbaycan makam müziğinde tar icracılarının geleneksel açış makamı olarak kullandıkları Bayat‑i Şiraz’ın, Türk makam müziğindeki Nihavend makamı ile benzerlik ve farklılıklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda, tar için bestelenmiş altı Bayat‑i Şiraz eserinin makamsal analizi yapılmış; bestecisi bilinmeyen iki anonim eser de tar metotlarında yer almaları ve icra geleneğinde önemli bir yer tutmaları nedeniyle incelemeye dâhil edilmiştir. Azeri müziğinin teorik yapısı, klasik Türk makam müziğinde olduğu biçimiyle ayrıntılı bir analize her zaman elverişli olmadığından, eserlerin çözümlemesinde Türk makam nazariyatının yöntemleri kullanılmıştır. Bu çerçevede “makam” ve “mugam” kavramları karşılaştırmalı olarak ele alınmış; Bayat‑i Şiraz’ın mugam sistemi içindeki konumu açıklanmıştır. Çalışmanın kuramsal bölümünde ayrıca tar çalgısının tarihsel gelişimi, yapısal özellikleri ve Azerbaycan–İran tar çeşitleri incelenmiş; Türkiye’de tarın gelişimine de yer verilmiştir. Dördüncü bölümde ise Bayat‑i Şiraz makamında tar için bestelenmiş altı eserin ayrıntılı makamsal analizi yapılmış; bu analizler Nihavend makamı ile karşılaştırılarak iki makam arasındaki yapısal ve seyirsel ilişkiler ortaya konmuştur.</jats:p>