Abstract
<jats:p>Bu çalışma, ticari açıklık ile çevresel baskı arasındaki ilişkiyi gelişmekte olan ülkeler bağlamında inceleyerek Kirlilik Sığınağı Hipotezi’nin (Pollution Haven Hypothesis) ampirik geçerliliğini değerlendirmektedir. Analizde, Türkiye, Meksika, Brezilya, Güney Afrika, Endonezya, Malezya, Tayland, Filipinler, Mısır ve Fas’tan oluşan 10 gelişmekte olan ülke için 1990–2023 dönemini kapsayan dengeli bir panel veri seti kullanılmıştır. Çevresel baskının göstergesi olarak LULUCF hariç toplam CO₂ emisyonları ele alınırken, ticari açıklık mal ve hizmet ticaretinin GSYH’ye oranı ile ölçülmüştür. Modelde kişi başına gelir, enerji kullanımı, kentleşme oranı ve doğrudan yabancı yatırımlar kontrol değişkeni olarak dâhil edilmiştir. Ampirik analiz, sabit etkiler panel veri yaklaşımı kullanılarak gerçekleştirilmiş; küresel ekonomik konjonktür ve ortak zaman şoklarının etkisini yakalayabilmek amacıyla alternatif model spesifikasyonlarında yıl sabitleri de modele eklenmiştir. Elde edilen bulgular, yıl sabitleri içermeyen modelde ticari açıklığın karbon emisyonları üzerinde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğunu göstermekte ve bu yönüyle Kirlilik Sığınağı Hipotezi’ni desteklemektedir. Ancak yıl sabitleri dâhil edildiğinde, ticari açıklığın çevresel baskı üzerindeki etkisi istatistiksel anlamını yitirmektedir. Bu sonuç, ticaret–çevre ilişkisinin büyük ölçüde küresel zaman eğilimleri ve ortak şoklarla şekillendiğine işaret etmektedir. Buna karşılık kişi başına gelir ve enerji kullanımı değişkenleri tüm model spesifikasyonlarında pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Kentleşme oranının emisyonlar üzerindeki etkisi sınırlı ve bağlama duyarlı bir görünüm sergilerken, doğrudan yabancı yatırımların etkisi anlamlı bulunmamıştır. Çalışma, ticaretin çevresel etkilerinin gelişmekte olan ülkelerde yalnızca ulusal politika tercihleriyle değil, küresel üretim ve ticaret dinamikleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamakta ve literatürdeki tek boyutlu yaklaşımlara eleştirel bir katkı sunmaktadır.</jats:p>