Abstract
<jats:p>Bu çalışmada, talep esnekliği temelli firma fiyatlama davranışı mikro iktisat teorisi çerçevesinde analitik ve ampirik olarak incelenmiştir. Mikro iktisat teorisine göre firmaların temel amacı kâr maksimizasyonudur ve bu amaç doğrultusunda firmalar fiyat ve üretim kararlarını marjinal analiz temelinde belirlemektedir. Eksik rekabet koşullarında faaliyet gösteren firmalar negatif eğimli bir talep eğrisi ile karşı karşıya olduklarından, fiyat ile marjinal maliyet arasında sistematik bir fark ortaya çıkmaktadır. Bu farkın temel belirleyicisi talep esnekliği olup, talebin daha inelastik olduğu durumlarda firmaların fiyatlarını marjinal maliyetin üzerinde belirleyebildikleri görülmektedir. Çalışmada öncelikle marjinal gelir ile talep esnekliği arasındaki ilişki matematiksel olarak türetilmiş ve optimal fiyatlama kuralının talep esnekliği cinsinden ifade edilebileceği gösterilmiştir. Ayrıca Lerner indeksi kullanılarak firma piyasa gücü ile talep esnekliği arasındaki ilişki analitik olarak ortaya konulmuştur. Sayısal simülasyon sonuçları, talep esnekliği azaldıkça markup oranının arttığını ve firmaların piyasa gücünün güçlendiğini göstermektedir. Ampirik analiz kapsamında Türkiye akaryakıt piyasasına ait 2015–2025 dönemini kapsayan veriler kullanılmıştır. Brent petrol fiyatları, döviz kuru ve benzin fiyatları kullanılarak marjinal maliyet, markup oranı ve talep esnekliği tahmin edilmiştir. Bulgular, akaryakıt fiyatlarının sistematik olarak marjinal maliyetin üzerinde oluştuğunu ve talebin inelastik olduğunu göstermektedir. Ayrıca teorik model tarafından tahmin edilen fiyatlar ile gözlenen piyasa fiyatları arasında yüksek düzeyde uyum tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, talep esnekliği temelli optimal fiyatlama modelinin firma davranışını açıklamada güçlü bir analitik çerçeve sunduğunu göstermektedir.</jats:p>