Abstract
<jats:p>Bu bölüm, örgütsel vatandaşlık davranışı ile örgüt karşıtı davranışları normatif bir “iyi–kötü” karşıtlığı içinde ele alan geleneksel yaklaşımı eleştirel biçimde sorgulamakta ve söz konusu iki davranışı örgütsel ikilik ve gerilim perspektifi çerçevesinde yeniden kavramsallaştırmaktadır. Literatürde örgütsel vatandaşlık davranışı çoğu zaman örgütsel etkililik ve performans artışıyla ilişkilendirilirken; örgüt karşıtı davranışlar örgütsel sapma ve performans kaybı ile eşleştirilmektedir. Ancak bu bölüm, her iki davranışın da örgütsel bağlamın ürettiği yapısal, ilişkisel ve psikolojik koşullardan beslendiğini ileri sürmektedir. Paradoks teorisi temelinde, örgütsel vatandaşlık davranışı ve örgüt karşıtı davranışların birbirini dışlayan kategoriler değil aynı örgütsel sistem içinde eşzamanlı ve dönüşebilir biçimde var olabilen davranış örüntüleri olduğu savunulmaktadır. Bölümde, örgütsel adalet, lider–üye etkileşimi, algılanan örgütsel destek, iş talepleri–kaynaklar dengesi ve örgütsel güven gibi değişkenlerin hem vatandaşlık hem de karşıt davranış üretebilen ortak kaynaklar olduğu ortaya konulmaktadır. Özellikle “aşırı vatandaşlık” ve “zorunlu vatandaşlık” tartışmaları üzerinden, başlangıçta örgüte katkı sağlayan gönüllü davranışların zamanla tükenmişlik, sinizm ve geri çekilme eğilimlerine dönüşebileceği vurgulanmaktadır. Aynı zamanda, örgüt karşıtı davranışların sadece bireysel sapma değil, adaletsizlik algısı, güven erozyonu ve kontrol mekanizmalarının sonucu olarak ortaya çıkabileceği de ileri sürülmektedir. Bu bölüm de ayrıca, aynı bireyin farklı bağlamsal ve zamansal koşullar altında hem örgütsel vatandaşlık davranışı hem de örgüt karşıtı davranışları sergileyebileceğini göstermektedir. Bu eşzamanlılığı bilişsel çelişki, rol çatışması ve çoklu sosyal değişim ilişkileri üzerinden açıklamaktadır. Yönetim pratikleri, örgütsel iklim ve kültür ise bu ikiliğin kolektif düzeyde nasıl üretildiğini ve şekillendiğini belirleyen ara düzey mekanizmalar olarak ele alınmaktadır. Sonuç olarak bu bölüm, örgütsel vatandaşlık davranışı ile örgüt karşıtı davranışlar arasındaki ilişkinin doğrusal değil, gerilimli ve dönüşebilir bir yapı taşıdığını ortaya koymakta ve örgütsel performans ve çalışan iyi oluşunun sürdürülebilirliğinin bu gerilimin nasıl yönetildiğine bağlı olduğunu savunmaktadır. Bu yaklaşım, örgütsel davranış literatürüne çoğulcu, eleştirel ve paradoks temelli bir kavramsal derinlik kazandırmayı amaçlamaktadır.</jats:p>