Abstract
<jats:p>Azərbaycanın nəqliyyat komponentinin inkişafına son vaxtlar daha çox üstünlük verilir. Ölkəmizin əsas nəqliyyat arteriyaları gücləndirilmə və inkişaf tələb edir, çünki hazırda onların marşrutlarının müəyyən qədəri kritik yük səviyyəsində, ilk növbədə limanlara, iri sənaye ərazilərinə və yeni yataqlara yaxınlaşmalarda işləyir. Hazırkı mərhələdə dəmir yolu nəqliyyatı ilə təhlükəli yüklərin daşınmasının təşkilində ümumi tendensiyaların mövcud olduğunu nəzərə alaraq, yeni inkişaf etdirilən ərazilərimizdə magistral nəqliyyat şəbəkələrinin sürətli inkişafını təmin etmək lazımdır. Regionun inkişaf planları yük axınının əhəmiyyətli dərəcədə artmasını nəzərdə tutur. Neft və neft məhsullarının daşınması əsasən vaqon-sisternlərdə dəmir yolu ilə həyata keçirilir. Tank donanması yüksək aşınma faizi ilə xarakterizə olunur. Müqayisəli təhlil göstərir ki, dəmir yolu şəbəkəsində təhlükəli yüklərin daşınması ilə bağlı insidentlərin sayında artmalar müşahidə olunur. Hadisələrin ümumi sayının 90%-dən çoxu maddələrin və məhsulların təsnifatı üzrə beynəlxalq tələblərə uyğun olaraq təhlükəlilik xassələrinin xarakterinə görə “Alovlanan mayelər”in üçüncü təhlükəlilik sinfinə aid olan neft və neft məhsullarının daşınması ilə bağlıdır [1]. Bu sayda baş verən hadisələrin 40%-dən çoxu çənlərin standart istismar müddətindən artıq işləməsi ilə bağlıdır. Tank donanmasının aşınması və uzun xidmət müddəti olan çənlərin eyni vaxtda istismardan çıxarılmasının qeyri-mümkün olması səbəbindən fövqəladə hallar riskinin artması tendensiyası davam edəcəkdir. Bu işin məqsədi neft və neft məhsullarının dəmir yolu ilə daşınması zamanı fövqəladə hallar riskini kompleks tədbirlər vasitəsilə azaldılması üsullarının müəyyən edilməsindən ibarət olmuşdur. Aparılan araşdırmalar göstərmişdir ki, təsirlərin azaldılması məqsədilə risklərin idarə edilməsini təmin etmək üçün əlavə tədbirlər hazırlanmalıdır. Nəticədə belə qənaətə gəlinmişdir ki, təhlükəli yüklərin daşınması ilə bağlı fövqəladə hallar riskini minimuma endirməyə yönəlmiş qərarların qəbulu və texniki vasitələrin optimallaşdırılması üçün yeni üsullara ehtiyac vardır. Açar sözlər: Dəmir yolu, məqbul risk, təhlükəli yükər, risklərin monitoringi, idarəetmə sistemləri, minimum risk, optimallaşdırma.</jats:p>