Abstract
<jats:p xml:lang="tr">Sözlü anlatı türlerinden olan masal, toplumların köklü geleneklerini yansıtan ve yaşatan halk bilgisi ürünlerindendir. Masallar; toplumun yaşayış biçimini, inanışlarını, gelenek ve göreneklerini, korkularını ve sevinçlerini, öğretilerini ve eğlencelerini anlatıyla görünür kılmaktadır. Masallarda anlatıcı ve dinleyici arasında kurulan ilişkiye göre anlatı, değişmekte ve dönüşmektedir. Diğer taraftan oyun da kültürü içinde barındıran ve her toplumda zengin anlamlandırmaları olan halk bilgisi ürünlerindendir. Oyunlar da masallar gibi tekerlemelerle söze, eylemlerle davranışa dökülen kültürel yaşamın izlerini yansıtmaktadır. Türkiye sahası masallarında oyun; anlatının adı, kurgusu, kahramanın oyunbazlığı, iyilerin ödüllendirilmesi, kötülerin cezalandırılması, hile, düzen, aldatmaca, kurnazlık, öç alma, sınama, bilmeceli oyun, halk oyunları gibi çeşitli anlamlandırma ve işlevlerle, amaç ve araç olarak yer almakta ve zengin bir oyun kültürünü yansıtmaktadır. Bu işlevler aynı zamanda sözlü kültür yönünden incelendiğinde de oyunun masallar yoluyla zengin bir sözlü kültür muhtevası oluşturduğunu göstermektedir. Oyun etmek, oyun kurmak, oyuna gelmek, oyun oynamak vb. ifadeler bunlardan bazılarıdır. Bunun yanı sıra eyleme dönüşen yönüyle geleneksel oyunlar da anlatıcının kültürel belleğiyle bağlamına göre anlatılmakta veya oyuncular oyunu masal kurgusuyla oynamaktadır. Gerçeküstü masal örgüsünün gerçek oyun kurgusuyla bir arada yer alması ve oyunlarda masal kurgusuna yer verilmesi, iki türün beslendikleri kültürel belleğin ve çeşitliğin tespit edilmesi açısından önemidir. Bu çalışmanın amacı; Türkiye sahası masallarında yer alan oyun kavramının ve oyunlarda yer alan masal kurgusunun öncelikle tek boyutlu derlenen kaynaklardan incelenmesine ve bir tasnif denemesi yapılmasına dayanmaktadır. Daha sonrasında masalda oyun ve oyunda masalın anlatıcı ve oyuncu yönünden oyunbazlığını ortaya çıkaran uygulama örneklerine yazılı, sözlü ve görsel aktarım yönünden yer verilmesidir. Hem metin hem de uygulama odaklı iki yönlü bakış açısı getirilmiş olan masal ve oyun ilişkisi, iki boyutluluk düşüncesine dayandırılmış ve uygulayıcıların uygulamalı halk bilimi bağlamında yapmış olduğu çalışmalar örneklendirilmiştir. Sonuç olarak masal ve oyun ilişkisi özelinde yapılan çalışmanın iki boyutlu olarak metin ve uygulama alanında bağlamsal ve icra yönünden örneklerinin eğitim ve eğlence noktasında yaygınlık göstermesine rağmen Türkiye sahası masal ve oyunlarından yararlanma yönünden eksik kaldığı ve kültürel mirasın aktarımına dair çalışmaların yaygınlaştırılarak sürdürülebilmesinin bu yolla mümkün olacağı vurgulanmıştır.</jats:p>