Abstract
<jats:p>Целью исследования послужило определение влияния интерактивных методов обучения на активизацию познавательной деятельности студентов при изучении синтаксиса русского языка. Основная идея работы заключается в том, что систематическое применение интерактивных технологий – онлайн-тестов, мини-проектов, дискуссий, работы с интерактивной доской и проблемных вопросов – способствует переходу обучающихся от репродуктивного усвоения знаний к их осмысленному, продуктивному и творческому применению. Исследование направлено на развитие аналитико-синтетического и критического мышления студентов, а также формирование профессиональных компетенций будущих преподавателей русского языка. Научная значимость заключается в теоретическом обосновании эффективности интерактивных методов как средства активизации познавательной деятельности при изучении синтаксиса. Практическая значимость состоит в разработке системы интерактивных заданий, которая может быть использована при преподавании дисциплин лингвистического цикла в педагогических вузах, а также при создании электронных образовательных ресурсов и курсов повышения квалификации. Методологическую основу составили теории деятельности, социально-культурная теория обучения, теория поэтапного формирования умственных действий, концепция проблемного обучения, исследовательский подход и конструктивистская концепция обучения. Исследование проводилось в форме формирующего педагогического эксперимента среди студентов второго курса по направлению «Подготовка учителей русского языка и литературы» в Центрально-Азиатском инновационном университете (г. Шымкент). Результаты эксперимента показали устойчивый рост познавательной активности студентов по всем уровням: репродуктивному (рост на 23,5 %), продуктивному (на 16,5 %) и творческому (на 20,7 %). Установлена статистически значимая положительная корреляция между показателями на констатирующем и контрольном этапах, что подтверждает эффективность интерактивных методов. Применение различных форм интерактивного обучения обеспечило поэтапное развитие познавательной активности, формирование аналитического и критического мышления, а также повышение интереса к изучению синтаксиса. Работа вносит вклад в развитие современной методики преподавания русского языка, предлагая апробированную модель активизации познавательной деятельности на основе интерактивных технологий. Полученные результаты могут служить методическим ориентиром для преподавателей, разрабатывающих инновационные формы обучения в условиях цифровой образовательной среды.</jats:p> <jats:p>Зерттеудің мақсаты – орыс тілі синтаксисін оқыту барысында студенттердің танымдық іс-әрекетін жандандыруға интерактивті оқыту әдістерінің әсерін анықтау. Жұмыстың негізгі идеясы – онлайн-тесттер, мини-жобалар, пікірталастар, интерактивті тақтамен жұмыс және проблемалық сұрақтар сияқты интерактивті технологияларды жүйелі түрде қолдану студенттердің білімді репродуктивті меңгеруден оны саналы, өнімді және шығармашылық тұрғыда қолдануға көшуіне ықпал етеді. Зерттеу студенттердің аналитикалық-синтетикалық және сыни ойлауын дамытуға, сондай- ақ болашақ орыс тілі мұғалімдерінің кәсіби құзыреттілігін қалыптастыруға бағытталған. Зерттеудің ғылыми маңыздылығы синтаксисті оқытудағы танымдық іс-әрекетті жандандыру құралы ретінде интерактивті әдістердің тиімділігін теориялық тұрғыдан негіздеуде көрінеді. Практикалық маңыздылығы – педагогикалық жоғары оқу орындарында лингвистикалық цикл пәндерін оқытуда, сондай-ақ электронды білім беру ресурстарын және біліктілікті арттыру курстарын әзірлеуде пайдалануға болатын интерактивті тапсырмалар жүйесін жасауында. Зерттеудің әдіснамалық негізін іс-әрекет теориясы, әлеуметтік-мәдени оқыту теориясы, ақыл-ой әрекеттерін кезең-кезеңімен қалыптастыру теориясы, проблемалық оқыту тұжырымдамасы, зерттеу тәсілі және конструктивистік оқыту концепциясы құрайды. Зерттеу Шымкент қаласындағы Орталық Азия инновациялық университетінде «Орыс тілі мен әдебиеті мұғалімдерін даярлау» мамандығы бойынша екінші курс студенттері арасында қалыптастырушы педагогикалық эксперимент түрінде өткізілді. Эксперимент нәтижелері студенттердің танымдық белсенділігінің барлық деңгейлерінде тұрақты өсімді көрсетті: репродуктивті деңгей – 23,5 %, өнімді деңгей – 16,5 %, шығармашылық деңгей – 20,7 %. Констатациялық және бақылау кезеңдеріндегі көрсеткіштер арасында статистикалық тұрғыдан маңызды оң корреляция анықталып, интерактивті әдістердің тиімділігін дәлелдеді. Интерактивті оқытудың әртүрлі түрлерін қолдану танымдық белсенділіктің кезең- кезеңімен дамуын, аналитикалық және сыни ойлаудың қалыптасуын, сондай-ақ синтаксиске деген қызығушылықтың артуын қамтамасыз етті. Жұмыс заманауи орыс тілін оқыту әдістемесін жетілдіруге үлес қосып, интерактивті технологиялар негізінде танымдық іс-әрекетті жандандырудың сыналған моделін ұсынады. Алынған нәтижелер цифрлық білім беру ортасында инновациялық оқыту формаларын әзірлеуші оқытушылар үшін әдістемелік бағдар бола алады.</jats:p> <jats:p>This study aims to determine the impact of interactive teaching methods on the activation of students’ cognitive activity in learning Russian syntax. The main idea of the research is that the systematic use of interactive technologies – such as online quizzes, mini-projects, discussions, interactive whiteboard activities, and problem-based tasks – facilitates the transition of students from reproductive learning to conscious, productive, and creative application of knowledge. The study focuses on developing students’ analytical-synthetic and critical thinking skills, as well as forming professional competencies of future teachers of the Russian language. The scientific significance lies in the theoretical justification of the effectiveness of interactive methods as a means of activating cognitive activity in studying syntax. The practical significance consists in the development of a system of interactive tasks that can be used in teaching linguistic disciplines at pedagogical universities, as well as in designing electronic educational resources and professional development courses. The methodological framework is based on the theory of activity, the sociocultural theory of learning, the theory of step-by-step formation of mental actions, the concept of problem-based learning, the research approach, and the constructivist concept of learning. The study was conducted as a formative pedagogical experiment among second-year students majoring in “Training of Teachers of Russian Language and Literature” at the Central Asian Innovative University (Shymkent). The results demonstrated a steady increase in students’ cognitive activity at all levels: reproductive (by 23.5%), productive (by 16.5%), and creative (by 20.7%). A statistically significant positive correlation between the indicators of the initial and final stages confirmed the effectiveness of interactive methods. The use of various forms of interactive learning ensured gradual development of cognitive activity, formation of analytical and critical thinking, and increased interest in syntax. This research contributes to the improvement of modern methods of teaching Russian, offering a tested model of cognitive activation based on interactive technologies. The obtained results can serve as a methodological guide for educators developing innovative teaching approaches in a digital educational environment.</jats:p>