Abstract
<jats:p>Мақалада ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді ұтымды пайдаланудың механизмдері қарастырылған. Жер кадастры жүйесіндегі мемлекеттік мониторинг жүргізу негізгі құрал ретінде анықталған. Нарық жағдайында жер кадастрын қалыптастыру мен дамыту кезеңінде тиімді жер пайдалану принциптерінің заңнамалық құжаттарда бекітілгені көрсетілген. Қазақстан Республикасының Жер кодексіне сәйкес, жер қатынастарын реттеудің мақсаты — жер ресурстарын ұтымды пайдалану, топырақ құнарлылығын арттыру және табиғи ресурстарға ұқыпты қарау. Жер кадастры табиғи қорды сандық және сапалық есепке алудың негізгі тетігі ретінде сипатталған. Мемлекеттік мониторинг стационарлық жерүсті және аэроғарыштық бақылау әдістерін үйлестіру арқылы жүзеге асырылатыны анықталды. Ақмола облысы аудандарындағы ауыл шаруашылығы алқаптарында 0–30 см тереңдіктегі топырақ қабатының жағдайы эко-сайттар деректері негізінде талданды. Заманауи технологиялардың дамуы биосфераны қашықтықтан бақылау әдістерін жетілдіруге ықпал ететіні көрсетілді. Географиялық ақпараттық жүйелерді қолдану арқылы ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігі болжамдалып, жердің тозуын еңсеру бойынша басқарушылық шешімдер қабылданатыны анықталды. Зерттеу нәтижелері бойынша практикалық қорытындылар жасалды. Зерттеу нәтижелері ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді басқаруда ғылыми негізделген тәсілдердің қажеттілігін көрсетеді. Мемлекеттік мониторинг пен геоақпараттық технологияларды үйлестіру арқылы жер ресурстарының жай-күйін нақты бағалау, деградацияны болжау және алдын алу шараларын жоспарлау мүмкіндігі артады. Бұл тәсілдер аграрлық сектордың тұрақты дамуына, экологиялық қауіпсіздікке және жердің өндірістік әлеуетін сақтауға бағытталған тиімді шешімдер қабылдауға негіз болады.</jats:p> <jats:p>The article examines mechanisms for the rational use of agricultural land. State monitoring within the land cadastre system is identified as a key tool. Under market conditions, during the formation and development of the land cadastre, the principles of effective land use have been enshrined in legislative documents. According to the Land Code of the Republic of Kazakhstan, the goal of regulating land relations is the rational use of land resources, improvement of soil fertility, and careful treatment of natural resources. The land cadastre is described as a fundamental mechanism for quantitative and qualitative accounting of natural assets. It was established that state monitoring is carried out through the coordination of stationary ground-based and aerospace observation methods. The condition of the topsoil layer at a depth of 0–30 cm in agricultural areas of districts in Akmola Region was analyzed based on data from eco-sites. The development of modern technologies has been shown to enhance remote biosphere monitoring methods. Through the use of geographic information systems (GIS), crop productivity is forecasted and management decisions are made to overcome land degradation. Practical conclusions were drawn based on the research findings. The results of the study highlight the need for scientifically grounded approaches to managing agricultural land. By integrating state monitoring and geoinformation technologies, it becomes possible to accurately assess the condition of land resources, predict degradation, and plan preventive measures. These approaches form the basis for effective decision-making aimed at sustainable development of the agricultural sector, ecological safety, and preservation of the land’s productive potential.</jats:p>