Abstract
<jats:p>Pomimo ugruntowanej w Polsce tradycji współpracy międzysamorządowej oraz obiecujących perspektyw dalszego jej rozwoju, badani przedstawiciele MOF-ów wskazywali na dominację podejścia transakcyjnego, czysto pragmatycznego, w relacjach między JST. Nie oznacza to, że brakuje wizji i świadomości potrzeby zacieśniania współpracy oraz korzyści z niej wynikających, ale wątki „ideowe” schodzą zazwyczaj na dalszy plan wobec praktyki funkcjonowania administracji publicznej (w sensie jej warunków: biurokracji, konieczności dotrzymywania terminów i wydatkowania środków pieniężnych w określonym czasie). Czynniki sprawiające, że transakcyjność jest dominującym nastawieniem, to zdaniem badanych samorządowców: myślenie przede wszystkim w perspektywie swojej kadencji (niestabilność lub niespójność wysiłków kolejnych przedstawicieli władz), ograniczenia kadrowe i kompetencyjne, bariery finansowe oraz ustrojowe, a także tendencja do dominacji miast rdzeniowych (lub po prostu większych gmin) nad mniejszymi jednostkami samorządowymi w ich otoczeniu. Choć miasta tworzące rdzeń MOF-u zazwyczaj mają – zdaniem badanych – tendencję do dominacji nad mniejszymi ośrodkami miejskimi i gminami partnerskimi, to jednocześnie wskazywano na nieodzowną rolę przywództwa w procesie tworzenia wspólnej przestrzeni dialogu i współpracy terytorialnej. Dotyczy to zarówno lidera instytucjonalnego w postaci głównego miasta porozumienia, jak i konkretnej osoby stojącej na czele gminy, która reprezentuje pewną wizję. Znaczenie włodarza jako lidera czy inicjatora współpracy jest zatem nie do przecenienia, a waga problemu dodatkowo wzrasta w świetle wskazanych powyżej problemów: transakcyjnego rysu współpracy, dominacji miasta rdzeniowego i kadencyjności. Konieczne jest bowiem utrzymanie ciągłości wizji i przyjęcie perspektywy wykraczającej poza okres urzędowania burmistrza (prezydenta). Lider powinien za każdym razem zapewniać kontynuację dążeń całego porozumienia czy związku. Działania realizowane na gruncie współpracy międzygminnej co do zasady obejmują sferę typowych, najprostszych zadań własnych gminyna przykład z zakresu gospodarki komunalnej. W dłuższej perspektywie jednak działania ewoluują w kierunku bardziej złożonych projektów wymagających większej integracji. Przykładem jest transport i mobilność – początkowo podejmowane są działania techniczne, mające na celu zapewnienie ciągłości usług transportowych na styku jednostek, jednak po pewnym czasie zaczynają być rozwijane bardziej kompleksowe projekty, które odzwierciedlają faktyczne powiązania funkcjonalne całego obszaru. Wyniki badań dotyczące współpracy jednostek samorządowych z rdzenia z gminami tworzącymi pierścień zewnętrzny MOF-u, jej atmosfery i uwarunkowań, różnią się w przypadku miast wojewódzkich oraz subregionalnych, szczególnie w zakresie oceny jej głębokości i skuteczności.</jats:p>