Abstract
<jats:p>Введение. Для оценки влияния экологического загрязнения на качество продуктов питания растительного происхождения было проведено исследование содержания токсических металлов (свинца, кадмия, мышьяка, ртути, сурьмы и селена) в моркови и картофеле, выращенных в Баткенской области (зона техногенного воздействия) и Таласской области (контрольная зона). В Баткене отобрали 16 проб картофеля и 7 моркови, в Таласе — 19 проб картофеля и 8 моркови. Всего отобрано 50 образцов, включая очищенную и неочищенную фракции корнеплодов. Цель исследования. Оценить содержание токсичных металлов в кожуре и мякоти картофеля и моркови, выращенных в регионах с разной техногенной нагрузкой, и определить потенциальные риски для здоровья населения. Материалы и методы. Определение содержания токсических элементов проводилось методом масс-спектрометрии с индуктивно связанной плазмой (ICP-MS). Данные обрабатывались с применением статистических методов. Результаты.Анализ результатов показал, что в образцах из Баткенской области концентрации большинства токсичных элементов значительно выше, особенно в кожуре овощей, несмотря на предварительное тщательное мытье. Наибольшие уровни загрязнения отмечены для кадмия, сурьмы, ртути и мышьяка, при этом в ряде случаев концентрации кадмия и ртути превышают установленные предельно допустимые концентрации (ПДК). Полученные данные указывают на выраженную способность кожуры накапливать токсические металлы и употребление овощей, выращенных в условиях техногенного воздействия, могут привести к потенциальным рискам для здоровья населения. Заключение. Проведенное исследование показало, что в моркови и картофеле, выращенных в условиях техногенного воздействия Баткенской области, концентрации токсичных металлов (As, Cd, Sb, Hg, Pb) значительно выше, чем в контрольной зоне. Наибольшие превышения были обнаружены в кожуре, что указывает на повышенный риск для здоровья человека при регулярном потреблении. Результаты подчеркивают системное накопление металлов растениями из почвы и необходимость регулярного мониторинга качества овощей, а также санитарно-просветительской работы среди населения.</jats:p> <jats:p>Introduction. To assess the impact of environmental pollution on the quality of plant-based food products, a study was conducted on the content of toxic metals (lead, cadmium, arsenic, mercury, antimony, and selenium) in carrots and potatoes grown in Batken Region (zone of technogenic impact) and Talas Region (control zone). In Batken, 16 potato samples and 7 carrot samples were collected; in Talas, 19 potato samples and 8 carrot samples were taken. In total, 50 samples were analyzed, including peeled and unpeeled fractions of root crops. Objective of the study. To evaluate the content of toxic metals in the peel and pulp of potatoes and carrots grown in regions with different levels of technogenic load, and to determine potential risks to public health. Materials and methods. The determination of toxic element content was carried out using inductively coupled plasma mass spectrometry (ICP-MS). The data were processed using statistical methods. Results. The analysis showed that in samples from Batken Region, the concentrations of most toxic elements were significantly higher, especially in the peels of vegetables, despite thorough preliminary washing. The highest levels of contamination were observed for cadmium, antimony, mercury, and arsenic, and in some cases the concentrations of cadmium and mercury exceeded the established maximum permissible concentrations (MPC). The obtained data indicate a pronounced ability of the peel to accumulate toxic metals, and the consumption of vegetables grown under conditions of technogenic impact may lead to potential risks to public health. Conclusion. The conducted study showed that in carrots and potatoes grown in areas with technogenic impact in the Batken region, the concentrations of toxic metals (As, Cd, Sb, Hg, Pb) were significantly higher compared to the control area. The highest levels were detected in the peel, indicating a potential health risk with regular consumption. The results highlight the systematic accumulation of metals by plants from the soil and emphasize the need for regular monitoring of vegetable quality, as well as public health education among the population.</jats:p> <jats:p>Киришүү. Өсүмдүк тектүү азык-түлүктөрдүн сапатына экологиялык булгануунун таасирин баалоо максатында Баткен облусунда (техногендик таасир зонасы) жана Талас облусунда (көзөмөл зонасы) өстүрүлгөн сабиз менен картошкадагы уулуу металлдардын (коргошун, кадмий, мышьяк, сымап, сурьма жана селен) курамы изилденди. Баткенде 16 картошка жана 7 сабиз үлгүсү, Таласта – 19 картошка жана 8 сабиз үлгүсү алынды. Жалпысынан кабыгы алынган жана алынбаган фракцияларды кошкондо 50 үлгү изилденди. Изилдөөнүн максаты. Ар түрдүү техногендик жүк астындагы аймактарда өстүрүлгөн картошка менен сабиздин кабыгында жана жумшак бөлүгүндө уулуу металлдардын курамын баалоо жана калк үчүн мүмкүн болгон саламаттык коркунучтарын аныктоо. Материалдар жана ыкмалар. Уулуу элементтердин курамы индуктив дүү байланышкан плазма менен масс-спектрометрия ыкмасы (ICP-MS) аркылуу аныкталды. Маалыматтар статистикалык ыкмалардын жардамы менен иштетилди. Жыйынтыктар. Изилдөөнүн жыйынтыктары Баткен облусунан алынган үлгүлөрдө уулуу элементтердин концентрациясы кыйла жогору экенин көрсөттү, айрыкча жашылчалардын кабыгында алдын ала кылдат жуулганына карабастан. Эң жогорку булгануу деңгээли кадмий, сурьма, сымап жана мышьяк боюнча аныкталды, айрым учурларда кадмий менен сымаптын көлөмү белгиленген жол берилген чектен (ПДК) ашып кеткен. Алынган маалыматтар кабыктын уулуу металлдарды топтоо жөндөмүнүн жогору экенин жана техногендик таасир шарттарында өстүрүлгөн жашылчаларды колдонуу калктын ден соолугу үчүн мүмкүн болгон коркунучтарды жаратышы мүмкүн экенин көрсөтөт. Корутунду. Жүргүзүлгөн изилдөө көрсөткөндөй, Баткен облусунун техногендик таасири бар аймактарында өстүрүлгөн сабиз менен картошкада уулуу металлдардын (As, Cd, Sb, Hg, Pb) концентрациясы көзөмөл районуна караганда кыйла жогору болгон. Эң жогорку көрсөткүчтөр кабыгында катталган, бул продуктуну туруктуу колдонууда адамдын саламаттыгына коркунуч жаратышы мүмкүн экенин көрсөтөт. Натыйжалар өсүмдүктөрдүн оор металлдарды топурактан системалуу түрдө сиңирип алышын жана жашылчанын сапатын үзгүлтүксүз көзөмөлдөөнүн, ошондой эле калк арасында санитардыкагартуу иштерин жүргүзүүнүн зарылдыгын баса белгилейт.</jats:p>