Abstract
<jats:p>Киришүү. 2024-жылдын 12-январындагы №14 “Кыргыз Республика сында жарандардын саламаттыгын сактоо жөнүндө” Мыйзамы менен медицина кызматкерлеринин кесиптик ишинин негизи катары инсанды сыйлоо принциби белгиленген жаңы “Адамдын инсандыгын сыйлоо” 153-беренеси киргизилген. Бирок мыйзамда бул берененин болушу гана эмес, анын натыйжалуу практикалык колдонулушу үчүн анын эти калык жана укуктук негиздерин түшүнүү да маанилүү. Изилдөөнүн максаты. 2024-жылдын 12-январындагы №14 “Кыргыз Республикасында жарандардын саламаттыгын сактоо жөнүндө” Мый замынын “Адамдын инсандыгын сыйлоо” 153-беренесинин этикалык жана укуктук негиздерин изилдеп, аны медицина тармагында практи калык колдонууну өркүндөтүү. Материалдар жана ыкмалар. Сапаттуу документтик талдоо ыкмасы аркылуу укук жана биоэтика жаатындагы кыргыз, орус жана англис тилдеринде ачык булактардан алынган экинчи даражадагы маалымат тар изилденди. Натыйжалар. Изилдөөлөр көрсөткөндөй, “сыйлоо” деген этикалык түшүнүк, адамдын ар-намысы, укуктары жана ички баалуулуктарын тааныгандыгы менен, биоэтикада өзгөрүүлөргө дуушар болуп, ал жеке адамдын автономиясын урматоо принциби катары, медициналык кийлигишүүлөр тууралуу өз алдынча чечимдерди кабыл алуу укугу ка тары чагылдырылган. Изилденген берененин юридикалык нормалары идеалдуу мааниде биоэтикадагы урматтоо концепциясына ылайык келет, анткени мыйзамдын бардык талаптары жеке автономияны ур маттоо принцибин сактоого багытталган. Натыйжада, Кыргыз Респуб ликасы бул беренени мыйзамга киргизүү аркылуу медициналык кызматкерлерге адамдын жеке автономиясын урматтоо, медициналык кийлигишүүлөр боюнча өз алдынча чечимдерди кабыл алуу укугун сактоо милдетин бекитти. Жыйынтык. Изилдөө көрсөткөндөй, 2024-жылдын 12-январындагы №14 “Кыргыз Республикасында жарандардын саламаттыгын коргоо жөнүндө” Мыйзамынын “Адамдын инсандыгын сыйлоо” 153-берене синин этикалык-укуктук негиздери медициналык кийлигишүүлөр учу рунда адамдын жеке автономиясын сыйлоонун Эл аралык биоэтикалык стандарттарынын талаптарына толугу менен шайкеш келет. Сыйлоо адеп-ахлактык категория катары укуктук жана биоэтикалык нормалар аркылуу гана эмес, кыргыз элинин маданий салттарында камтылган механизмдер аркылуу да ишке ашырылышы керек экенин түшүнүү зарыл.</jats:p> <jats:p>Введение. В Закон №14 «Об охране здоровья граждан в Кыргызской Республике» от 12 января 2024 года введена новая статья 153 “Уваже ние к человеческой личности”, которая устанавливает принцип уваже ния к личности как основу профессиональной деятельности медицинских работников. Однако важно не только наличие статьи в за коне, но и большое значение имеет понимание ее этико-правовых ос нований для эффективного практического применения. Цель исследования- изучение правовых и этических оснований статьи 153 Закона “Об охране здоровья граждан в Кыргызской Республике” от 12 января 2024 года №14 “Уважение к человеческой личности” для улучшения ее практического применения в области медицины. Материалы и методы. Методом качественного документального ана лиза были изучены вторичные данные из открытых источников в обла сти права и биоэтики на кыргызском, русском и английском языках. Результаты. Исследования показали, что этическое понимание «ува жения», включающее в себя признание достоинства, прав и внутренних ценностей личности претерпело изменения в биоэтике и представлено принципом уважения автономии личности, как права принимать само стоятельные решения относительно медицинских вмешательств. Пра вовые нормы изученной статьи в идеальном смысле соответствуют биоэтическому пониманию концепции уважения, поскольку все требо вания закона направлены на соблюдение принципа уважения индиви дуальной автономии. В результате Кыргызская Республика посредст вом введения данной статьи в Закон определяет обязанности медицин ских работников уважать индивидуальную автономию человека как права на самоопределение относительно медицинских вмешательств. Заключение. Исследование показало, что правовые и этические основы статьи 153 Закона “Об охране здоровья граждан в КР” от 12 января 2024 года №14 “Уважение к человеческой личности” полностью соот ветствует требованиям международных биоэтических стандартов ува жения индивидуальной автономии человека при медицинских вмешательствах. При этом важно понимать, что уважение, как нрав ственная категория, должно реализовываться не только через правовые и биоэтические нормы, но и через механизмы, заложенные в культур ных традициях кыргызского народа.</jats:p> <jats:p>Introduction. A new article 153 “Respect for the Human Person” was intro duced into the Law No. 14 “On the Protection of Citizens’ Health in the Kyrgyz Republic” dated January 12, 2024, which establishes the principle of respect for the individual as the basis for the professional activities of medical professionals. However, not only the presence of the article in the law is important, but also the understanding of its ethical and legal grounds for effective practical application is of great importance. The purpose of the study is to explore the legal and ethical grounds of Article 153 of the Law “On the Protection of Citizens’ Health in the Kyrgyz Re public” dated January 12, 2024 No. 14 “Respect for the Human Person” to improve its practical application in the field of medicine. Materials and methods. Secondary data from open sources in the field of law and bioethics in Kyrgyz, Russian and English were studied using the method of qualitative documentary analysis. Results. Research has shown that the ethical understanding of "respect", which includes recognition of the dignity, rights and internal values of an individual, has undergone changes in bioethics and is represented by the principle of respect for the individual autonomy, as the right to make inde pendent decisions regarding medical interventions. The legal norms of the studied article ideally correspond to the bioethical understanding of the con cept of respect, since all the requirements of the law are aimed at observing the principle of respect for individual autonomy. As a result, the Kyrgyz Re public, by introducing this article into the Law, defines the duties of medical professionals to respect the individual autonomy of a person as the right to self-determination regarding medical interventions. Conclusion. The study showed that the legal and ethical grounds of Article 153 of the Law “On the Protection of Citizens' Health in the Kyrgyz Re public” dated January 12, 2024 No. 14 “Respect for the Human Person” fully complies with the requirements of international bioethical standards of respect for individual autonomy at medical interventions. At the same time, it is important to understand that respect, as a moral category should be realized not only through legal and bioethical norms, but also through mechanisms embedded in the cultural traditions of the Kyrgyz people.</jats:p>