Abstract
<jats:p>Загрязнение почв тяжелыми металлами является одной из актуальных геоэкологических проблем урбанизированных территорий аридных регионов. Целью настоящего исследования являлась оценка пространственного распределения Zn, Cd, Pb и Cu в почвах городов Туркестан и Кентау, а также анализ влияния физико-химических свойств почв на процессы их аккумуляции и миграции. Мониторинговые исследования включали отбор почвенных проб в различных функциональных зонах городов и на условно фоновой территории. Установлено, что почвы Кентау характеризуются значительно более высоким уровнем загрязнения по сравнению с Туркестаном, что связано с историческим техногенным воздействием. Установлено, что автотранспорт является основным диффузным источником Zn, Pb и Cu, тогда как Cd служит индикатором техногенного воздействия. Полученные результаты могут быть использованы при оценке экологических рисков, а также при разработке мероприятий по мониторингу и восстановлению почв урбанизированных территорий</jats:p> <jats:p>Топырақтың ауыр металдармен ластануы аридті аймақтардағы урбандалған аумақтардың өзекті геоэкологиялық мәселелерінің бірі болып табылады. Осы зерттеудің мақсаты Түркістан және Кентау қалаларының топырағындағы Zn, Cd, Pb және Cu элементтерінің кеңістіктік таралуын бағалау, сондай-ақ топырақтың физика-химиялық қасиеттерінің ауыр металдардың аккумуляциясы мен миграциясына әсерін талдау болып табылады. Мониторингтік зерттеулер қалалардың әртүрлі функционалдық аймақтарында және шартты фондық аумақтарда топырақ сынамаларын іріктеуді қамтыды. Зерттеу нәтижелері Кентау қаласының топырағы Түркістанмен салыстырғанда ластанудың едәуір жоғары деңгейімен сипатталатынын көрсетті, бұл тарихи техногендік әсерлермен байланысты. Автокөлік қозғалысы Zn, Pb және Cu элементтерінің негізгі диффузиялық көзі болып табылатыны, ал Cd техногендік әсердің көрсеткіші екендігі анықталды. Алынған нәтижелерді экологиялық тәуекелдерді бағалауда және урбандалған аумақтардың топырағын мониторингілеу мен қалпына келтіру шараларын әзірлеуде пайдаланылуға болады</jats:p> <jats:p>Soil contamination by heavy metals represents one of the most pressing geoecological issues in urbanized areas of arid regions. The aim of this study was to assess the spatial distribution of Zn, Cd, Pb, and Cu in the soils of the cities of Turkestan and Kentau, as well as to analyze the influence of physicochemical soil properties on the processes of heavy metal accumulation and migration. Monitoring investigations included soil sampling within various functional zones of the cities and at conditionally background sites. The results indicate that soils of Kentau are characterized by significantly higher levels of contamination compared to those of Turkestan, which is associated with long-term historical technogenic impacts. It has been established that road traffic is the main diffuse source of Zn, Pb, and Cu, whereas Cd serves as an indicator of technogenic impact. The obtained results can be used for environmental risk assessment and for the development of soil monitoring and remediation measures in urbanized areas</jats:p>