Abstract
<jats:p>Статья посвящена разработке многостадийных технологий извлечения угольного метана, основанных на изменении форм его связи с угольным веществом. Приведены результаты теоретических исследований, лабораторных экспериментов и опытно-промышленных испытаний на пластах Карагандинского бассейна. Установлены закономерности сорбции и десорбции метана, влияние увлажнения угля и гидродинамических воздействий на газоотдачу. Обоснована необходимость комплексного подхода с формированием техногенных коллекторов для повышения проницаемости массива и эффективности дегазации. Полученные результаты имеют промышленное и экологическое значение, повышая безопасность горных работ и позволяя использовать метан как альтернативный энергоресурс</jats:p> <jats:p>Мақала көмір метанын өндірудің көпсатылы технологияларын әзірлеуге арналған, олардың негізі – газдың көмір затымен байланыс формаларын өзгерту. Қарағанды көмір бассейнінің қабаттарында жүргізілген теориялық зерттеулердің, зертханалық тәжірибелердің және тәжірибелік-өнеркәсіптік сынақтардың нәтижелері келтірілген. Метанның сорбциясы мен десорбциясының заңдылықтары, сондай-ақ көмірдің ылғалдануы мен гидродинамикалық әсерлердің газ бөлінуіне ықпалы анықталды. Массивтің өткізгіштігін және дегазация тиімділігін арттыру үшін техногендік коллекторларды қалыптастыруды көздейтін кешенді тәсілдің қажеттілігі негізделді. Алынған нәтижелер өнеркәсіптік және экологиялық тұрғыдан маңызды, шахталардың қауіпсіздігін арттыруға және метанды баламалы энергия көзі ретінде пайдалануға мүмкіндік береді</jats:p> <jats:p>The article focuses on the development of multistage technologies for coal methane extraction, based on modifying the forms of its bonding with coal matter. Results of theoretical studies, laboratory experiments, and pilot-industrial tests conducted on the Karaganda Basin seams are presented. The regularities of methane sorption and desorption, as well as the effects of coal moisture and hydrodynamic treatments on gas release, are identified. The necessity of an integrated approach with the formation of technogenic collectors to improve seam permeability and degasification efficiency is substantiated. The findings have industrial and environmental significance, enhancing mine safety and enabling methane use as an alternative energy source</jats:p>