Abstract
<jats:p xml:lang="tr">Bu çalışma, Türk basın dili bağlamında gazete haber metinlerinde yer alan fiillerin biçimsel görünümleri ile işlevsel özelliklerini analiz etmeyi ve basın dilinin nasıl yapılandırıldığını belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın kapsamını 10.08.2025-19.08.2025 tarihleri arasında yayımlanan Türk yazılı basınından Cumhuriyet, Hürriyet, Sabah, Sözcü ve Yeni Şafak gazetelerinin ilk sayfa haberleri oluşturmaktadır. Araştırma nitel bir tasarıma sahiptir. Yazılı doküman özelliği taşıyan gazetelerin ilk sayfa haberlerinde yer alan çekimli fiiller nitel veri analiz yöntemlerinden betimsel analiz yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. Haberlerde yer alan çekimli fiiller; kip özellikleri, çatı yapıları (etken-edilgen), kullanım sıklıkları ve bu yapısal özellikleri yönüyle basın dilindeki anlamsal işlevleri bakımından analiz edilmiştir. Bulgular Türk basın dilinde di’li geçmiş zaman (%65.03), şimdiki zaman (%15.47) ve gelecek zaman (%06.86) çekimli fiil kullanımlarının baskın olduğunu göstermektedir. Fiillerin çatı özelliği bakımından etken çatılı fiillerin (84.89) edilgen çatılı (%15.11) fiillere oranla daha sık kullanıldığı belirlenmiştir. Türk basın dilinde fiillerin kullanım sıklığı bakımından “etmek” ve “olmak” gibi yardımcı fiil kullanımının yanı sıra hareket, iletişim ve biliş anlamlarına sahip fiillerin de sıklıkla kullanıldığı tespit edilmiştir. Fiiller, semantik boyutları yönüyle basın dilindeki işlevleri açısından; bildirme ve aktarma fiilleri; olay, hareket ve sonuca vurgu yapan fiiller; değerlendirme ve yorum bildiren fiiller olmak üzere üç tematik grupta kodlanmıştır. Elde edilen bulgular, fiillerin kip görünümü, etken-edilgenlik durumları ve kullanım sıklıklarının basın dili retoriği çerçevesinde işlevsel etkileri olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırma, haber metinlerinde çekimli fiillerin yapısal ve anlamsal özelliklerinin yalnızca eylemin dilsel olarak aktarılmasıyla sınırlı olmadığını; haberde yer alan anlatının önem derecesi, olaylara ya da aktörlere yapılan vurgu ile kesinlik, nesnellik ve tarafsızlık gibi boyutları kapsayan daha geniş bir haber söylemi çerçevesi oluşturduğunu ortaya koymaktadır.</jats:p>