Abstract
<jats:p>Məqalədə boru kəməri armaturunun bağlayıcı klapanlarında daxili hermetikliyin (kipliliyin) təmin olunmasına dair yeni elmi yanaşma irəli sürülür və mövcud nəzəri təsəvvürlər yenidən qiymətləndirilir. Tədqiqatda klapanın ideal maye şəraitində bağlanması zamanı sıxlıq vəziyyətinin necə formalaşdığı ətraflı şəkildə təhlil olunur, kipləndirmə prosesinə təsir edən əsas amillər sistemli şəkildə araşdırılır. Müəlliflər göstərirlər ki, hermetikliyin təmin olunması yalnız bağlayıcı elementin (məsələn, sürgü və ya disk) ümumi sahəsindən asılı deyil, daha çox klapanın oturacağı ilə bağlayıcı element arasında yaranan real kontakt sahəsinin kritik nisbəti ilə müəyyən olunur. Bu yanaşma bağlanma mexanizminin fiziki mahiyyətini daha dərindən anlamağa və konstruktiv parametrlərin optimallaşdırılmasına imkan verir.İşdə müxtəlif işçi mühitlərdə – su, buxar, neft emalı qazları, xam neft, benzin, kerosin, dizel yanacağı, qazan yanacağı, gudron, mazut, aqidol, emulqator və digər maye və qazların – axınının etibarlı şəkildə kəsilməsi üçün nəzərdə tutulmuş bağlayıcı boru kəməri armaturunun istismar xüsusiyyətləri nəzərdən keçirilir. Qeyd olunur ki, bu tip armatur elementləri neft-kimya sənayesində, müxtəlif təyinatlı magistral və paylayıcı boru xətlərində, energetika obyektlərində (İES, SES), mənzil-kommunal təsərrüfatında, gəmi qurğularında və digər mürəkkəb texniki sistemlərdə geniş tətbiq sahəsinə malikdir. Buna görə də onların daxili hermetikliyinin etibarlılığı həm təhlükəsizlik, həm də iqtisadi səmərəlilik baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.Aparılmış qüsur təhlili göstərmişdir ki, bağlayıcı boru kəməri armaturunun detallarında aşkarlanan nasazlıqların təxminən 80%-i kipləndirici səthlərin korroziyası nəticəsində yaranır. Bu, xüsusilə aqressiv mühitlərdə və yüksək temperatur-təzyiq şəraitində daha intensiv müşahidə olunur. Qüsurların 10–15%-i isə mexaniki aşınma ilə bağlıdır ki, bu da sürtünmə, vibrasiya, təzyiq impulsları və düzgün olmayan istismar rejimləri ilə əlaqələndirilir. Qalan hallar isə montaj xətaları, material seçiminin uyğunsuzluğu və konstruktiv çatışmazlıqlarla bağlıdır.Məqalədə təklif olunan yanaşma kontakt sahəsinin optimal nisbətinin müəyyən edilməsinə, kipləndirmə arası boşluğun minimallaşdırılmasına və səthlərin mikrogeometrik xüsusiyyətlərinin nəzərə alınmasına əsaslanır. Bu isə bağlayıcı klapanların istismar müddətinin artırılmasına, qəza risklərinin azaldılmasına və texniki xidmət xərclərinin optimallaşdırılmasına şərait yaradır. Açar sözlər: boru kəməri armaturu; bağlayıcı klapan; klapan oturacağı; sürgülü klapan; hermetiklik; kontakt sahəsi; kipləndirmə arası boşluq; korroziya; mexaniki aşınma.</jats:p>