Abstract
<jats:p>DEFINICJA POJĘCIA: Problematyka określana nazwą „nauka w społeczeństwie demokratycznym” badana jest z perspektywy filozofii, psychologii socjologii, ekonomii, aksjologii. Obejmuje zagadnienia autonomii nauki, finansowania i celów nauki, jej zależności od systemu politycznego, politykę naukową i technologiczną, edukację i aplikację zdobyczy technologicznych. ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Początki zagadnienia sięgają średniowiecza, mecenatu państwowego w oświeceniu, rewolucji technicznej XIX wieku oraz uniwersytetu von Humboltdów. Praktyczne zastosowania nauki oraz technologii zyskały społeczną aprobatę, przenikając życie codzienne społeczeństw industrialnych, postindustrialnych, opartych na wiedzy. Zastosowanie wiedzy w technologiach militarnych doprowadziło do reorganizacji nauki, także do projektów inżynierii społecznej, co wyzwoliło refleksję nad rolą nauki w utrzymaniu wolnych społeczeństw. UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Wyrażenie „nauka w społeczeństwie demokratycznym” odnosi się do zróżnicowanych i odmiennych w sensie ontologicznym obiektów, np. zbiorów przedmiotów materialnych, abstrakcyjnych idei, relacji społecznych, relacji sieciowych i struktur normatywnych. Z tego powodu trudno w definicji podać treść tej nazwy, która będzie uwzględniała wszystkie istotne cechy charakteryzujące owe obiekty, stąd lepiej ją określić przez wskazanie na desygnaty tej nazwy. REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Przedstawiono możliwe scenariusze dalszego rozwoju nauki technologicznej w perspektywie zróżnicowanej dynamiki globalnych trendów. Podkreślono wagę wolności obywateli w gospodarce kapitalizmu inwigilacji i nadzoru oraz konwergencję systemów autorytarnych czy też totalitarnych z systemami uznającymi wyjątkowość społeczeństw demokratycznych dla rozwoju naukowego.</jats:p>