Abstract
<jats:p>Məqalədə böyük β-talassemiyalı xəstələrin qan serumunda kalsium-fosfor mübadiləsi göstəricilərinin səviyyəsinin və bu göstəricilərlə dəmir mübadiləsi zülallarının qarşılıqlı əla qələrin araşdırılmasını əks etdirən tədqiqat işi haqqında məlumat verilir. Tədqiqata 2019-2023-cü illərdə mütəmadi qan transfuziyası almış 5-12 yaşlı 30 uşağın, kontrol qrupuna isə 15 müvafiq yaşlı praktik sağlam uşağın analizlərinin nəticələri daxil edilmişdir. Pasiyentlərdə və kontrol qrupunda qanın ümumi analizi parametrləri ilə yanaşı, qan serumunda dəmir, ferritin, kalsium, fosfor, D vitamini, ferroportin, hepsidin, fibroblastların böyümə faktoru-23 (FGF-23) səviyyələri kontrol qrupla müqayisədə tədqiq edilmişdir. Tədqiqat göstərmişdir ki, böyük β-talassemiya olan xəstələrin qan serumunda dəmirin və ferritinin toplanmasına uyğun olaraq hepsidin (p<0,001) azalır, D vitamininin (p<0,001) çatışmazlığı fonunda FGF-23 (p<0,05) səviyyəsində yüksəlmə müşahidə edilir. Tədqiq edilən göstəricilər arasında korrelyasiya əlaqələrinin araşdırılması nəticəsində aydın olmuşdur ki, qan serumunda FGF-23-ün səviyyəsinin artması kalsium-fosfor mübadiləsi ilə yanaşı, dəmir mübadiləsinə də təsir göstərir. Əldə edilmiş nəticələr gələcəkdə böyük β-talassemiyanın diaqnostikasında və müalicə istiqamətlərinin düzgün seçilməsində əhəmiyyətli ola bilər.</jats:p> <jats:p>В статье представлена информация об исследовании, проведённом с целью определить содержания биохимических маркеров обмена кальция и фосфора в сыворотке крови у пациентов с большой β-талассемией и взаимодействия между этими маркерами и белками обмена железа. В исследование были включены результаты 30 детей в возрасте 5-12 лет, получавших регулярные переливания крови в 2019-2023 гг. Контрольную группу составили 15 здоровых детей соответствующего возраста. В исследование были включены данные об уровнях железа, ферритина, кальция, фосфора, витамина D, ферропортин, гепсидина и фактора роста фибробластов-23 (FGF-23) в сыворотке крови у всех детей, с последующим сравнением с контрольной группой. По результатам исследования наблюдалось снижение уровня гепсидина (p<0,001) в соответствии с накоплением железа и ферритина в сыворотке крови у пациентов с бета-талассемией и повышение уровня FGF-23 (p<0,05) на фоне дефицита витамина D (p<0,001). В результате анализа корреляций между исследуемыми показателями было установлено, что повышение уровня FGF-23 в сыворотке влияет не только на обмен кальция и фосфора, но и на обмен железа. Полученные результаты могут быть значимыми для диагностики бета-талассемии и выбора правильного метода лечения в будущем.</jats:p> <jats:p>The article provides information about a research study investigating the levels of calcium-phosphorus metabolism markers and their relations with iron metabolism proteins in the blood serum of patients with β-thalassemia (β-TM) major. The research included analyses from 30 children aged 5-12 years who had regularly received blood transfusions from 2019 to 2023, with a control group of 15 healthy children of similar age. Alongside the general blood analysis parameters, the study measured the levels of iron, ferritin, calcium, phosphorus, vitamin D, ferroportin, hepcidin, and fibroblast growth factor-23 (FGF-23) in the blood serum, comparing these with the control group. The study revealed that, in patients with beta-thalassemia major, the accumulation of iron and ferritin in the blood serum was associated with a decrease in hepcidin (p<0.001), while a deficiency in vitamin D (p<0.001) led to an increase in FGF-23 levels (p<0.05). The correlation analysis between the studied markers showed that an increase in FGF-23 levels in the blood serum not only affects calcium-phosphorus metabolism but also iron metabolism. The findings obtained may be significant for the diagnosis and treatment planning of beta-thalassemia major in the future.</jats:p>