Abstract
<jats:p>Məqalədə insanın bətndənkənar inkişafının müxtəlif yaş dövrlərində normada və öd yollarının anadangəlmə atreziyası zamanı qaraciyərin, qaraciyərdaxili və qaraciyərdənkənar öd axacaqlarının və onların limfoid strukturlarının morfoloji və morfometrik xüsusiyyətlərini müəyyən etmək məqsədilə aparılmış tədqiqat işinin nəticələri haqqında məlumat təqdim edilmişdir. Tədqiqatda insanın bətndənkənar inkişafının müxtəlif yaş dövrlərinə və hər iki cinsə aid 140 meyitdən götürülmüş qaraciyər, qaraciyərdaxili, qaraciyərdənkənar öd axacaqlarının mikroskopik preparatları hematoksilin-eozinlə, metilen abısı ilə və Van Gizon üsulu ilə boyadıldıqdan sonra «Topica TP1002DS» (Almanya) işıq-optik mikroskopu altında öyrənilmiş, onların yarımnazik (0,5-1,0 μm) və ultranazik (70-100 nm) kəsikləri JEM-1400 (Jeol, Japan) transmission elektron mikroskopunda tədqiq edilmişdir. Əlavə olaraq patoloji-anatomik müayinələr zamanı öd yollarının anadangəlmə atreziyası aşkar edilən yenidoğulmuşların meyitlərindən alınmış preparatlar eyni metodlarla tədqiq edilmişdir. Tədqiqat göstərmişdir ki, qaraciyərdənkənar öd axacaqlarında limfoid düyüncüklər, diffuz limfoid toxuma və epiteldaxili limfositlər aşkar edildiyi halda, qaraciyərdaxili öd axacaqlarında limfoid düyüncüklərə rast gəlinmir. İstər qaraciyərdənkənar, istərsə də qaraciyərdaxili öd axacaqlarının limfoid strukturlarının morfometrik göstəriciləri erkən uşaqlıq yaş dövründə maksimal həddə çatır, sonrakı yaş dövrlərində isə onların qiyməti azalır. Öd axacaqlarının limfoid strukturlarında müxtəlifölçülü limfositlərə, makrofaqlara, plazmasitlərə, eozinofillərə, mitoz bölünən və degenerativ hüceyrələrə rast gəlinir, limfoid törəmələrin tərkibində kiçikölçülü limfositlər üstünlük təşkil edir. Öd axacaqlarının anadangəlmə atreziyası zamanı onlarda epiteldaxili limfositlər aşkar edilmir. Limfoid strukturların ölçüsü və sayı azalır, degenerativ dəyişilmiş hüceyrələrin sayı artır.</jats:p> <jats:p>В статье представлены сведения о результатах исследований, проведенных с целью определения морфологических и морфометрических характеристик печени, внутрипеченочных и внепеченочных желчных протоков и лимфоидных структур этих протоков при норме и врожденной атрезии желчных протоков на разных сроках внеутробного развития человека. Изучали микроскопические препараты печени, внутрипеченочных и внепеченочных желчных протоков, полученные от 140 трупов людей разного возраста внеутробного развития обоего пола на светооптическом микроскопе Topica TP1002DS (Германия) после окраски гематоксилином-эозином, метиленовым синим и по Ван-Гизону. Полутонкие (0,5–1,0 мкм) и ультратонкие (70–100 нм) срезы исследовали на просвечивающем электронном микроскопе JEM-1400 (Jeol, Япония). Кроме того, при патологоанатомических исследованиях теми же методами изучались препараты, полученные от трупов новорожденных с врожденной атрезией желчных протоков. Исследование показало, что во внепеченочных желчных протоках обнаруживаются лимфоидные узелки, диффузная лимфоидная ткань и интраэпителиальные лимфоциты, тогда как во внутрипеченочных желчных протоках лимфоидные узелки отсутствуют. Морфометрические показатели лимфоидных структур как внепеченочных, так и внутрипеченочных желчных протоков достигают максимальных значений в раннем детском возрасте, а в более поздних возрастных периодах их значение снижается. Лимфоидные структуры этих желчных протоков содержат лимфоциты различных размеров, макрофаги, плазматические клетки, эозинофилы, митотические и дегенеративные клетки, причем в составе лимфоидных образований преобладают малые лимфоциты. При врожденной атрезии желчных протоков интраэпителиальные лимфоциты в них не определяются. Размеры и количество лимфоидных структур уменьшаются, в их составе не определяются макрофаги и клетки с признаками митоза. Увеличивается количество дегенеративно измененных клеток.</jats:p> <jats:p>The article presents the results of a research study aimed at identifying the morphological and morphometric characteristics of the liver, intrahepatic and extrahepatic bile ducts and their lymphoid structures in normal conditions and congenital biliary atresia. The study was conducted on 140 cadavers of both sexes at different ages of human ectopic development. The liver, intrahepatic, and extrahepatic bile ducts were examined under a light-optical microscope after being stained with hematoxylin-eosin, methylene blue and Van Gison's method and then studied under a "Topica TP1002DS" (Germany) light-optical microscope, and their semi-thin (0.5-1.0 μm) and ultrathin (70-100 nm) sections were examined in a JEM1400 (Jeol, Japan) transmission electron microscope. Furthermore, pathological-anatomical examinations of cadavers from newborns with congenital biliary atresia were also conducted using the same methods. The study showed that the bile ducts, lymphoid nodules, diffuse lymphoid tissue, and intraepithelial lymphocytes are found in the extrahepatic bile ducts, while lymphoid nodules are not found in the intrahepatic bile ducts. Morphometric indicators of the lymphoid structures of both the extrahepatic and intrahepatic bile ducts reached their maximum value in early childhood, and their value decreased in later age periods. Lymphoid structures of these bile ducts contain lymphocytes of various sizes, macrophages, plasma cells, eosinophils, mitotic and degenerative cells, and small lymphocytes predominate in the composition of lymphoid formations. In congenital biliary atresia, intraepithelial lymphocytes were not detected. The size and number of lymphoid structures decreased, while the number of degenerative cells increased.</jats:p>