Abstract
<jats:p>Background: Rheumatoid arthritis (RA) is a chronic autoimmune disease marked by persistent inflammation, joint damage, pain, and progressive functional limitations. These symptoms substantially reduce patients’ health-related quality of life (HRQoL), affecting physical functioning, emotional well-being, social participation, and work capacity. In addition to physical impairment, RA is strongly associated with mental health problems. Depression, anxiety, chronic stress, and sleep disturbances occur significantly more often in RA patients than in the general population. Psychological distress not only develops as a reaction to chronic pain and disability but also contributes to increased disease activity, heightened pain perception, and reduced adherence to treatment. The relationship between mental health and quality of life in RA is complex and bidirectional: poor psychological well-being worsens physical outcomes, while disease progression further aggravates emotional difficulties. Understanding this interplay is essential for developing effective biopsychosocial management strategies. This review summarizes current evidence on the quality of life and mental health of individuals with RA and identifies key factors influencing these outcomes. Aim. To review current literature on the quality of life and mental health of patients with rheumatoid arthritis, identifying key determinants and the interplay between psychological status and health-related quality of life. Search strategy. A literature search was conducted in PubMed, Scopus, Web of Science, and Google Scholar using keywords: “rheumatoid arthritis,” “quality of life,” “mental health,” “depression,” “anxiety,” “HRQoL.” Inclusion criteria: articles published in the last 10 years, in English, focused on adult RA populations. Narrative review methodology was applied. Results and conclusions. Evidence shows that reduced quality of life in RA is strongly associated with pain, functional limitations, fatigue, and psychological distress. Depression and anxiety are reported in up to one-third of patients and substantially worsen disease outcomes. Multidisciplinary management - including optimized pharmacotherapy, patient education, psychological support, and physical activity – d emonstrates effectiveness in improving both mental health and quality of life. Further research is needed to develop integrated biopsychosocial interventions.</jats:p> <jats:p>Введение: Ревматоидный артрит (РА) — хроническое аутоиммунное заболевание, характеризующееся стойким воспалением, повреждением суставов, болью и прогрессирующими функциональными ограничениями. Эти симптомы существенно снижают качество жизни, связанное со здоровьем (HRQoL), влияя на физическое функционирование, эмоциональное благополучие, социальную активность и трудоспособность. Помимо физических нарушений, РА тесно связан с проблемами психического здоровья. Депрессия, тревога, хронический стресс и нарушения сна встречаются у пациентов с РА значительно чаще, чем в общей популяции. Психологический дистресс формируется не только как реакция на хроническую боль и инвалидизацию, но и способствует повышению активности заболевания, усилению восприятия боли и снижению приверженности лечению. Взаимосвязь психического здоровья и качества жизни при РА является сложной и двусторонней: ухудшение психологического состояния негативно отражается на физических исходах, тогда как прогрессирование заболевания усиливает эмоциональные трудности. Понимание этих взаимодействий имеет ключевое значение для разработки эффективных биопсихосоциальных стратегий ведения пациентов. Настоящий обзор обобщает современные данные о качестве жизни и психическом здоровье пациентов с РА и выявляет ключевые факторы, влияющие на эти показатели. Цель. Проанализировать современную литературу, посвящённую качеству жизни и психическому здоровью пациентов с ревматоидным артритом, определить ключевые детерминанты и взаимосвязь психологического статуса с качеством жизни, связанным со здоровьем. Стратегия поиска. Поиск литературы проводился в базах PubMed, Scopus, Web of Science и Google Scholar с использованием ключевых слов: «rheumatoid arthritis», «quality of life», «mental health», «depression», «anxiety», «HRQoL». Критерии включения: статьи, опубликованные за последние 10 лет, на английском языке, посвящённые взрослой популяции пациентов с РА. Использовался нарративный метод обзора. Результаты и выводы. Данные показывают, что снижение качества жизни при РА тесно связано с болью, функциональными ограничениями, утомляемостью и психологическим дистрессом. Депрессия и тревожные расстройства отмечаются почти у трети пациентов и значительно ухудшают течение заболевания. Междисциплинарное ведение, включая оптимизированную фармакотерапию, обучение пациентов, психологическую поддержку и физическую активность, демонстрирует эффективность в улучшении психического здоровья и качества жизни. Необходимы дальнейшие исследования для разработки интегрированных биопсихосоциальных вмешательств.</jats:p> <jats:p>Кіріспе: Ревматоидты артрит (РА) – созылмалы аутоиммунды ауру, оны ұзаққа созылатын қабыну, буындардың зақымдануы, ауырсыну және үдемелі функционалдық шектеулер сипаттайды. Бұл симптомдар пациенттердің денсаулыққа қатысты өмір сапасын (HRQoL) айтарлықтай төмендетіп, олардың физикалық белсенділігіне, эмоционалдық әл-ауқатына, әлеуметтік қатысуына және еңбек қабілетіне әсер етеді. Физикалық бұзылыстардан бөлек, РА психикалық денсаулық проблемаларымен тығыз байланысты. Депрессия, мазасыздық, созылмалы стресс және ұйқының бұзылыстары РА бар пациенттерде жалпы халыққа қарағанда әлдеқайда жиі кездеседі. Психологиялық дистресс тек созылмалы ауырсыну мен мүгедектікке реакция ретінде ғана емес, сонымен қатар ауру белсенділігінің артуына, ауырсынуды күшейте қабылдауға және емге бейімділіктің төмендеуіне әкеледі. Психикалық денсаулық пен өмір сапасының өзара байланысы күрделі және екіжақты: психологиялық жағдайдың нашарлауы физикалық нәтижелерді төмендетеді, ал аурудың үдеуі эмоционалдық қиындықтарды арттырады. Бұл өзара байланысты түсіну тиімді биопсихосоциалдық басқару стратегияларын әзірлеу үшін маңызды. Бұл шолу РА бар пациенттердің өмір сапасы мен психикалық денсаулығына қатысты қазіргі зерттеулерді қорытындылап, осы нәтижелерге әсер ететін негізгі факторларды анықтайды. Мақсаты: Ревматоидты артриті бар пациенттердің өмір сапасы мен психикалық денсаулығы туралы заманауи әдебиеттерді талдау, негізгі детерминанттарды және психологиялық мәртебе мен денсаулыққа қатысты өмір сапасының өзара байланысын анықтау. Іздеу стратегиясы: Әдебиеттерді іздеу PubMed, Scopus, Web of Science және Google Scholar деректер базаларында «rheumatoid arthritis», «quality of life», «mental health», «depression», «anxiety», «HRQoL» кілт сөздерін пайдалану арқылы жүргізілді. Қосу критерийлері: соңғы 10 жылда ағылшын тілінде жарияланған, ересек РА пациенттеріне арналған мақалалар. Шолу нарративті тәсіл бойынша жүргізілді. Нәтижелер мен қорытындылар: Деректер РА кезіндегі өмір сапасының төмендеуі ауырсынумен, функционалдық шектеулермен, қажумен және психологиялық күйзеліс деңгейімен тығыз байланысты екенін көрсетеді. Депрессия мен мазасыздық шамамен үштен бір пациентте кездеседі және аурудың ағымын едәуір нашарлатады. Көпсалалы басқару – оңтайландырылған фармакотерапия, пациенттерді оқыту, психологиялық қолдау және дене белсенділігі – психикалық денсаулық пен өмір сапасын жақсартуда тиімді екенін дәлелдейді. Интеграцияланған биопсихосоциалдық араласуларды әзірлеу үшін қосымша зерттеулер қажет.</jats:p>