Abstract
<jats:p>Introduction.Portal hypertension in cirrhosis remains a cause of complications (variceal bleeding, ascites, hypersplenism, hepatic encephalopathy); minimally invasive interventional tactics are indicated in a significant proportion of patients. Purpose of the study. To summarize data on the efficacy and safety of TIPS, BRTO/PARTO/CARTO, PTHVE and partial splenic artery embolization (PSE), as well as on portal pressure monitoring and postoperative management. Search strategy.Review (2005–2025) in PubMed/MEDLINE, Scopus, Web of Science, eLIBRARY; RCTs, cohort/retrospective studies, meta-analyses were included; observational studies, abstracts and outdated reviews were excluded. A total of 315 studies were identified, 58 of which were included in the analysis. Results. Endoscopic ligation provides primary hemostasis in 90–95% and, when combined with β-blockers, reduces recurrence by 40–50%; PTHVE – hemostasis 85–95%, 1-year recurrence ~15–20%, serious complications 3–5%; TIPS prevents recurrence in 80–90% of patients, PE 25–35%; the addition of embolization to TIPS reduces the risk of rebleeding (RR≈0.58), with post-TIPS PPG >12 mmHg – HR≈0.47; for gastric varices BRTO – success 90–95%, PE <5%, PARTO/CARTO are comparable; in refractory ascites TIPS reduces the recurrence rate by more than 70%; PSE increases platelet count by 40–60%: effect lasts ≥6–12 months. Optimization and monitoring: 8 mm stents reduce PE rate; success – HVPG reduction by ≥20–30% or <12 mmHg; Doppler signs of dysfunction – velocity <90 cm/s or >50% gradient; CT/MRI control at 4–6 weeks, ultrasound every 3 months. Conclusions. Interventional radiology is central; novelty – PPG-guided stratification (>12 mmHg), monitoring, solutions for PE reduction (8 mm stents); questions of transhepatic pressure measurement standardization and optimal intervention sequence remain, requiring prospective studies.</jats:p> <jats:p>Введение. Портальная гипертензия при циррозе остаётся причиной осложнений (варикозные кровотечения, асцит, гиперспленизм, печёночная энцефалопатия); у существенной доли пациентов показана минимально инвазивная интервенционная тактика. Цель исследования. Обобщить данные об эффективности и безопасности TIPS, BRTO/PARTO/CARTO, PTHVE и частичной эмболизации селезёночной артерии (PSE), а также о мониторинге портального давления и послеоперационном ведении. Стратегия поиска. Обзор (2005–2025) в PubMed/MEDLINE, Scopus, Web of Science, eLIBRARY; включались РКИ, когортные/ретроспективные исследования, мета-анализы; исключались наблюдения, тезисы и устаревшие обзоры. Идентифицировано 315 работ, в анализ вошли 58. Результаты. Эндоскопическое лигирование обеспечивает первичный гемостаз в 90–95% и при сочетании с β-блокаторами снижает рецидивы на 40–50%; PTHVE – гемостаз 85–95%, годичный рецидив ~15–20%, серьёзные осложнения 3–5%; TIPS предотвращает рецидив у 80–90% пациентов, ПЭ 25–35%; добавление эмболизации к TIPS уменьшает риск повторного кровотечения (RR≈0,58), при пост-TIPS PPG >12 мм рт. ст. – HR≈0,47; для желудочных вариксов BRTO – успех 90–95%, ПЭ <5%, PARTO/CARTO сопоставимы; при рефрактерном асците TIPS снижает частоту рецидивов более чем на 70%; PSE повышает уровень тромбоцитов на 40–60%: эффект ≥6–12 мес. Оптимизация и мониторинг: стенты 8 мм уменьшают частоту ПЭ; успех – снижение HVPG на ≥20–30% или <12 мм рт. ст.; допплер-признаки дисфункции – скорость <90 см/с или >50% градиент; контроль КТ/МРТ на 4–6-й неделе, УЗИ каждые 3 месяца. Выводы. Интервенционная радиология занимает центральное место; новизна – PPG-ориентированная стратификация (>12 мм рт. ст.), мониторинг, решения для снижения ПЭ (8-мм стенты); остаются вопросы стандартизации чреспечёночного измерения давления и оптимальной последовательности вмешательств, требующие проспективных исследований.</jats:p> <jats:p>Кіріспе. Цирроз кезіндегі порталдық гипертензия асқынулардың себебі болып қалады (варикозды қан кету, асцит, гиперспленизм, бауыр энцефалопатиясы); аз инвазивті араласу тактикасы пациенттердің айтарлықтай бөлігінде көрсетілген. Мақсаты. TIPS, BRTO/PARTO/CARTO, PTHVE және ішінара көкбауыр артериясының эмболизациясының (PSE), сондай-ақ портал қысымын бақылау және операциядан кейінгі басқарудың тиімділігі мен қауіпсіздігі туралы деректерді жинақтау. Іздеу стратегиясы. Шолу (2005–2025) PubMed/MEDLINE, Scopus, Web of Science, eLIBRARY; RCT, когорттық/ретроспективті зерттеулер, мета-талдаулар қосылды; бақылау зерттеулері, тезистер мен ескірген шолулар алынып тасталды. Барлығы 315 зерттеу анықталды, оның 58-і талдауға қосылды. Нәтижелер. Эндоскопиялық байлау 90–95% біріншілік гемостазды қамтамасыз етеді және β-блокаторлармен біріктірілгенде қайталануды 40–50% төмендетеді; PTHVE – гемостаз 85–95%, 1 жылдық қайталану ~15–20%, ауыр асқынулар 3–5%; TIPS пациенттердің 80–90%, PE 25–35% қайталануды болдырмайды; TIPS-ке эмболизацияны қосу қайта қан кету қаупін азайтады (RR≈0,58), TIPS кейінгі PPG >12 мм.сын.бағ. – HR≈0,47; асқазанның варикозды BRTO үшін – табыс 90–95%, PE <5%, PARTO/CARTO салыстырмалы; отқа төзімді асцитте TIPS қайталану жиілігін 70% -дан астамға төмендетеді; PSE тромбоциттер санын 40–60%-ға арттырады: әсері ≥6–12 айға созылады. Оңтайландыру және бақылау: 8 мм стенттер PE жылдамдығын төмендетеді; табыс – HVPG ≥20–30% немесе <12 мм рт.ст.-ға төмендеуі; Дисфункцияның доплерологиялық белгілері – жылдамдық <90 см/с немесе >50% градиент; 4-6 аптада КТ/МРТ бақылау, 3 ай сайын ультрадыбыстық. Қорытынды. Интервенциялық радиология орталық болып табылады; жаңалық – PPG-басқаруымен стратификация (>12 мм.сын. бағ.), мониторинг, ПЭ азайту шешімдері (8 мм стенттер); Транс-бауыр қысымын өлшеуді стандарттау және оңтайлы араласу реттілігі мәселелері перспективалық зерттеулерді қажет етеді.</jats:p>