Abstract
<jats:p xml:lang="tr">Bu çalışma, ileri kademe ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.) genotiplerinin yarı kurak çevre koşullarında verim, verim unsurları ve kalite özellikleri bakımından performanslarının belirlenmesi ve özellikler arası ilişkilerin çok değişkenli analizlerle ortaya konulması amacıyla yürütülmüştür. Araştırma, 2025 üretim sezonunda Diyarbakır koşullarında tesadüf blokları deneme desenine göre kurulmuş ve 24 ekmeklik buğday genotipi değerlendirilmiştir. Deneme yılı, uzun yıllar ortalamalarına göre daha sıcak ve kurak geçmiş olup genotiplerin stres koşullarındaki adaptasyonlarının değerlendirilmesine olanak sağlamıştır. Tane verimi 320.45–584.41 kg da⁻¹ arasında değişmiş ve genotipler arasında istatistiksel olarak önemli farklılıklar belirlenmiştir. Bin tane ağırlığı, protein içeriği ve yaş gluten oranı bakımından da önemli varyasyon saptanırken, nişasta içeriği daha dar bir aralıkta değişim göstermiştir. Protein içeriği %16.03–18.30, yaş gluten oranı ise %34.33–39.17 arasında belirlenmiştir. Tane verimi ile bin tane ağırlığı arasında pozitif ilişki gözlenmiş, protein ve yaş gluten özelliklerinin benzer eğilim gösterdiği belirlenmiştir. Kümeleme analizi genotipleri üç ana gruba ayırırken, temel bileşenler analizi agronomik ve kalite özelliklerinin farklı bileşenler altında toplandığını ortaya koymuştur. Elde edilen bulgular, bazı genotiplerin yarı kurak koşullarda hem verim hem kalite açısından dengeli performans sergilediğini göstermiştir. Sonuç olarak, belirlenen üstün genotiplerin stres koşullarına uyumlu çeşit geliştirme programları için önemli genetik materyal oluşturduğu belirlenmiştir.</jats:p>