Abstract
<jats:p xml:lang="tr">Türk Ocakları II. Meşrutiyet döneminde Türkler arasında milli bilinç oluşturmak amacıyla kurulmuş, Birinci Dünya Savaşında cephedeki subaylar için motivasyon kaynağı ve milli mücadelenin direniş merkezlerinden biri olmuştur. İmparatorluk dağılıp Cumhuriyet kurulduğunda, yeni devletin kurucu unsuru Türklük olmuş ve Türkçülük, Türk Ocakları tarafından teşkilatlı biçimde temsil edilmiştir. Bu dönemde Türk Ocakları, manevi Türk vatanını ve dili istilalara karşı korumanın yanı sıra modern devletin gerçekleştirdiği inkılapların bekçiliğini yapma görevini üstlenmiştir. 1930 yılına kadar tek parti iktidarı ile görece uyum içinde çalışan Türk Ocakları, 1931 yılında kapatılmış ve yerine Halkevleri kurulmuştur. Türk Ocaklarının kendini feshetmesi, aynı safta mücadele eden kuvvetlerin mas edilerek daha güçlü kılınması sebep gösterilmişse de daima tartışmalı bir konu olmuştur. Bu çalışmada Türk Ocaklarının kapatılarak yerine Halkevlerinin kurulması, Gramsci’nin hegemonya yaklaşımı ve Althusser’in devletin ideolojik aygıtları çerçevesinde tartışılmaktadır. Söz konusu tartışma Türk Ocakları’nın gerçekleştirdiği tüm kurultay zabıtları, Türk Ocakları mesai programları, Türk Ocakları Yasaları, TBMM meclis tutanakları, CHF parti program ve tüzükleri, başta Türk Yurdu olmak üzere, döneminin süreli yayınları üzerinden yürütülmektedir. Araştırma bulguları, Türk Ocaklarının kapatılmasının yapısal, konjonktürel ve ideolojik olmak üzere üç düzlemde açıklanabileceğini göstermektedir. Yapısal düzeyde süreç, parti–devlet bütünleşmesi ve ideolojik merkezileşme tarafından şekillendirilmiştir. Konjonktürel düzeyde Serbest Cumhuriyet Fırkası deneyimi, Şeyh Sait İsyanı, Menemen Olayı ve yerel seçimler gibi gelişmeler etkili olmuştur. İdeolojik düzeyde ise Turancılık tartışmaları ve milliyetçilik yorum farklarının yarattığı gerilim, bu sürecin belirleyici dinamikleri olarak tespit edilmiştir.</jats:p>