Abstract
<jats:p xml:lang="tr">Bu çalışma, Türkiye’de zihinsel yetersizliği olan bireylerin tanılama ve eğitsel değerlendirme süreçlerine ilişkin araştırmaları sistematik olarak incelemektedir. 1976–2025 yılları arasında yayımlanan ve ölçütleri karşılayan 25 çalışma; yöntemsel özellikler, katılımcı profilleri, veri toplama araçları ve temel bulgular açısından analiz edilmiştir. Bulgular, erken dönem araştırmaların ağırlıklı olarak grup zekâ testlerine dayandığını ve uzman personel ile ölçme araçlarındaki yetersizliklerin süreci sınırladığını göstermektedir. 2000’li yıllardan itibaren çalışmalar daha kapsamlı, bağlama duyarlı ve katılımcı odaklı bir nitelik kazanmış; uzman ve ebeveyn görüşleriyle desteklenmiş ve sistemsel sorunlara odaklanmıştır. Son dönem araştırmalarında göçmen çocukların tanılanması, kültürel farklılıkların değerlendirmeye etkisi ve tıbbi-eğitsel tanı farklılıkları ön plana çıkmaktadır. Uyumsal davranış ölçümlerinin sınırlı kullanımı, kurumlar arası iş birliği eksiklikleri ve ailelerin yaşadığı duygusal zorluklar da öne çıkan temalardır. Bulgular, tanılama ve değerlendirme süreçlerinin disiplinler arası, kültürel açıdan duyarlı ve aile merkezli bir anlayışla yeniden yapılandırılması gerektiğini göstermektedir. Bu çalışma, yaklaşık yarım yüzyıllık araştırma birikimini bütüncül biçimde sentezleyerek alana özgün katkılar sunmakta ve kapsayıcı, nitelikli özel eğitim uygulamalarına yönelik gelecekteki araştırmalar için temel oluşturmaktadır.</jats:p>