Abstract
<jats:p xml:lang="tr">Ehl-i hadîs’in Ebû Hanîfe’ye yönelttiği itikâdî ve fıkhî açıdan eleştiriler ile bu eleştiriler karşısında Ehl-i re’y’in verdiği tepkiler, çalışmanın ana konusunu teşkil etmektedir. Özellikle Ehl-i hadîs’e ait duafâ kitaplarında yer alan söz konusu eleştirilerin, Ehl-i re’y tarafından 4./10. asırda yoğun bir şekilde telif edilen Ebû Hanîfe biyografisi içeren eserlerde ele alındığı görülmektedir. Nitekim her iki ekole ait literatürdeki Ebû Hanîfe tercemeleri karşılaştırıldığında aralarında var olan güçlü metinlerarasılık olgusu ile müelliflerin ifadeleri ya da eserlerin yapısı, yöntemi ve içeriği bahsedilen hususa delalet etmektedir. Dolayısıyla Ehl-i hadîs’in eleştirilerine karşı Ehl-i rey’in tepkileri Ebû Hanîfe biyografileri üzerinden takip edilebilir. Çalışma bu tepkilerin amacı ve mahiyetini bir başka deyişle 4./10. asır Ebû Hanîfe biyografilerinin telif sebeplerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Görülen o ki Ehl-i re’y zikredilen biyografi eserlerinde Ehl-i hadîs’ten gelen eleştiriler mukabilinde imamları Ebû Hanîfe’yi müdafaa etmektedir. Müellifler, Ehl-i hadîs’in iddialarını belirli yöntemlerle değerlendirmiş ve bu iddiaları merkeze alarak yeni bir Ebû Hanîfe biyografisi inşa etmiştir. Yeniden inşada iddiaların aksine Ebû Hanîfe’nin Ehl-i hadîs’le aynı zeminde bulunduğunun ispat edilmeye çalışıldığı ileri sürülebilir. Müslümanların 4./10. asırda maruz kaldığı problemlere bağlı olarak ötekilere karşı ortaya çıkan ittifaka girmenin ve mezhepleşme sürecinde Hanefîliğin meşruiyetine dair sorun çıkaracak iddiaların bertaraf edilmesinin gerekliliği şeklinde ifade edilebilecek iki durum ise Ehl-i re’y’i bu çabaya sevk eden âmiller olarak zikredilebilir.</jats:p>