Abstract
<jats:p>Gospodarka światowa przechodzi dynamiczne przemiany w III dekadzie XXI w. Są one powiązane ze zmieniającymi się uwarunkowaniami ekonomicz- nymi, politycznymi, społecznymi oraz technologicznymi. Obserwuje się naru- szenie liberalnego globalnego porządku, destabilizację relacji transatlantyckich. Nawarstwiają się szoki o różnym charakterze (pandemia COVID-19, wojna w Ukrainie, konflikty na Bliskim Wschodzie, napięcia między supermocarstwa- mi). Narastają środowiskowe, demograficzne, migracyjne problemy globalne. Rozwój sztucznej inteligencji wkracza w nową fazę, zmieniając warunki, kreując szanse, a zarazem olbrzymie wyzwania dla jednostek, przedsiębiorstw, państw, organizacji międzynarodowych i ugrupowań integracyjnych. Pojawiają się za- tem pytania o możliwość realizacji procesów globalizacji, internacjonalizacji i regionalizacji w tych zmienionych realiach. Celem monografii jest zbadanie szans i wyzwań dla internacjonalizacji i re- gionalizacji na różnych poziomach dla wybranych podmiotów. Książka składa się z jedenastu rozdziałów. Każdy z rozdziałów łączy wy- miar poznawczy z aplikacyjnym. Przedmiotem badań prowadzonych w pierwszym rozdziale jest fazowy pro- ces rozwoju globalizacji ekonomicznej oraz relacje między supermocarstwami w obliczu zmian technologicznych. Istotną częścią rozważań prowadzonych w tym rozdziale są współczesne tendencje deglobalizacyjne. W drugim rozdziale zaprezentowano pomiar globalizacji, a następnie skon- centrowano się na analizie i ocenie poziomu globalizacji Polski na tle krajów Europy Środkowo-Wschodniej. W kolejnym rozdziale przedstawiono ogólną ocenę stanu stabilności wa- runków państw OECD w sferze gospodarki, polityki i demografii, jako podsta- wy dla przeprowadzenia rankingu tych państw. Wskazano pewne podobieństwa i różnice między badanymi podmiotami oraz warunki dla rozwoju współpracy lub jej wygaszania. Przedmiotem rozważań zawartych w czwartym rozdziale jest The African growth and opportunity act oraz jego wpływ na rozwój handlu krajów Afryki Subsaharyjskiej ze Stanami Zjednoczonymi. Piąty rozdział koncentruje się na rozpoznaniu charakteru łańcuchów warto- ści, w których uczestniczą główni światowi gracze, czyli USA, Chiny oraz Niemcy. Autorka podejmuje w nim próbę identyfikacji globalnego i/lub regio- nalnego wymiaru łańcuchów wartości. Rozwój sztucznej inteligencji to bezsprzecznie jedna z najistotniejszych de- terminant rozwoju w III dekadzie XXI w. Jej znaczenie dostrzega Unia Europej- ska, która musi zarazem odpowiadać na inne wyzwania, w tym np. postępujące zmiany klimatyczne i wyzwania z zakresu bezpieczeństwa, w tym bezpieczeń- stwa energetycznego. W szóstym rozdziale dokonano oceny regulacyjnego po- dejścia Unii Europejskiej do efektywności energetycznej w Akcie w sprawie sztucznej inteligencji1. Kolejny, siódmy, rozdział monografii odnosi się do wpływu funduszy strukturalnych Unii Europejskiej na rozwój lokalny i innowacyjność sektora małych i średnich przedsiębiorstw w województwie dolnośląskim. Przedmiotem rozważań prowadzonych przez autorkę ósmego rozdziału jest znaczenie kompetencji organizacji dla powodzenia internacjonalizacji w warun- kach transformacji cyfrowej. Dziewiąty rozdział koncentruje się na identyfikacji i ocenie znaczenia im- plementacji narzędzi cyfrowych w procesie internacjonalizacji przedsiębiorstw e-commerce. W kolejnym rozdziale przedstawione zostały wyniki badań nad dostępno- ścią cyfrową na przykładzie witryn internetowych międzynarodowych dyskon- tów spożywczych działających w Polsce. Przedmiotem rozważań prowadzonych w ostatnim rozdziale jest pomoc de minimis i jej wpływ na konkurencyjność przedsiębiorstw w Polsce. Badania prowadzono z wykorzystaniem metody przeglądu i krytyki piśmien- nictwa, metody pogłębionej analizy opisowej, metody syntezy i wnioskowania. Przeprowadzone badania pozwoliły na sformułowanie następujących wnio- sków i rekomendacji: 1. Znaczące przyspieszenie postępu technicznego – zarówno produktowego, jak i technologicznego – w zaawansowanej fazie współczesnej globalizacji eko- nomicznej spowodowało istotne skrócenie cyklu życia wielu wyrobów prze- mysłowych. 2. Potęga gospodarcza i zaawansowanie technologiczne chin stanowi czynnik ograniczający globalną hegemonię USA i determinantę tendencji deglobaliza- cyjnych. 3. Od połowy lat 90. XX w. następował wzrost poziomu globalizacji krajów EŚW – podobnie jak i całej gospodarki światowej – jednak nie był to wzrost równomier- ny. Początkowo zmiany poziomu globalizacji były duże, a z czasem ich dynami- ka była coraz niższa, co wskazuje na slowglobalizację. 4. Cechą charakterystyczną zmian poziomu globalizacji krajów EŚW jest zmniejszenie się różnic między tymi podmiotami. 5. Rosja stanowi przykład podmiotu podlegającego deglobalizacji, zwłaszcza w III dekadzie XXI w., co wydaje się być bezpośrednio związane z pełno- skalową wojną z Ukrainą oraz nałożeniem sankcji gospodarczych na Rosję i znacznym ograniczeniem międzynarodowych kontaktów społecznych i po- litycznych. Uwagę zwraca następujący w tym samym okresie wzrost globa- lizacji ekonomicznej Ukrainy. 6. Prognozowanie wzrostu i rozwoju gospodarczego państw OECD (a w szcze- gólności państw UE) jest silnie obarczone niepewnością związaną z trwającą wojną wywołaną przez atak Rosji na Ukrainę: o ile rozwiązania instytucjonal- ne, koniunktura i międzynarodowe powiązania tych gospodarek wskazują, że taki wzrost jest możliwy, to jednak sytuacja polityczna stanowi istotną barierę. 7. Handel zagraniczny jest uznawany za stymulantę wzrostu i rozwoju gospo- darczego, jednak korzyści z handlu zagranicznego dla gospodarki narodowej są ściśle powiązane z jej wyposażeniem w kapitał, charakterem specjalizacji, konkurencyjnością cenową i pozacenową, a także podatnością oraz odporno- ścią na wstrząsy wewnętrzne i zewnętrzne. Znaczenie preferencji handlo- wych i konieczność zwiększenia eksportu krajów rozwijających się zostało podkreślone w agendzie na rzecz zrównoważonego rozwoju do 2030 r. 8. African growth and opportunity act (AGOA) pomógł zwiększyć eksport jego krajów beneficjentów. 9. Napięcia w relacjach gospodarczych Chiny-USA istotnie oddziałują na glo- balny krajobraz gospodarczy, w tym na kształt globalnych łańcuchów warto- ści. Przyszły kształt łańcuchów wartości oraz ich charakter regionalny bądź globalny będą uzależnione od sposobu kształtowania pozycji w światowej sieci produkcyjnej przez poszczególne gospodarki narodowe. 10. Rozwój sztucznej inteligencji oraz kwestie środowiskowe stanowią istotne determinanty funkcjonowania i rozwoju gospodarki światowej w III deka- dzie XXI w. oraz w latach kolejnych. Przyjęcie aktu w sprawie sztucznej in- teligencji przez UE ma potencjał do ograniczenia energochłonności rozwoju i wdrażania sztucznej inteligencji. Jest on oparty na zachętach i promowaniu współpracy interesariuszy, nie zaś na określeniu obowiązkowych wymogów i jasnych mechanizmów egzekwowania. Przyjęcie aktu w sprawie sztucznej inteligencji można uznać za przejaw aspiracji UE do aktywnego i ambitnego kształtowania transformacji cyfrowych i regulowania nowych technologii, jak również ambicji promowania alternatywnego modelu do podejść przyję- tych przez Chiny i USA. Wydaje się, iż proaktywne podejście UE do regula- cji w tym obszarze może w przyszłości znaleźć odzwierciedlenie w między- narodowych standardach działań w tym obszarze. 11. Duże znaczenie dla intensyfikacji i odpowiedniego ukierunkowania proce- sów rozwojowych w Polsce i jej regionach ma prawidłowe wdrażanie poli- tyki spójności UE. Podkreślić trzeba konieczność wzmacniania powiązań pomiędzy sektorem nauki a przedsiębiorstwami, jak również potrzebę zwiększenia nacisku na tzw. instrumenty miękkie, wspierające rozwój kom- petencji przedsiębiorców, kadry menedżerskiej i pracowników oraz intensy- fikacji działań promujących korzystanie z instrumentów zwrotnych, takich jak pożyczki i poręczenia, które mogą stanowić bardziej zrównoważoną formę wsparcia w dłuższej perspektywie. Trzeba ponadto kontynuować roz- wój infrastruktury wspierającej innowacyjność, jak np. parki technologiczne, laboratoria otwarte, centra transferu technologii. 12. Transformacja cyfrowa gospodarek i jej wdrażanie przez firmy powodują przyspieszenie międzynarodowego rozwoju przedsiębiorstw. Wartość ryn- kowa zdigitalizowanych firm wzrasta, podmioty te przyciągają zagraniczne innowacje, a dodatkowo skuteczniej adaptują się do turbulentnego otoczenia. Identyfikuje się współzależności między zdolnościami internacjonalizacji i cyfryzacji a procesem internacjonalizacji firm. 13. Sposób internacjonalizacji przedsiębiorstw e-commerce jest uzależniony od rodzaj oferowanego produktu, który może mieć charakter materialny, czę- ściowo materialny lub cyfrowy. Przedsiębiorstwa e-commerce łączą różne metody i środki tworząc rozwiązania pomagające im pokonać ich własne ograniczenia, a także bariery zewnętrzne zarówno w przestrzeni online, jak i offline. Narzędzia cyfrowe umożliwiają przedsiębiorstwom e-commerce zbudowanie sklepu internetowego, eksplorację i zarządzanie wiedzą o klien- tach i partnerach z sieci biznesowej, zarządzanie działaniami marketingo- wymi i tworzenie treści adekwatnych do potrzeb użytkowników bardzo ważny jest odpowiedni dobór narzędzi cyfrowych w wielopłaszczyznowych strategiach marketingu cyfrowego, co umożliwia realizację interakcji przed- siębiorstw z klientami docelowymi w sferze online. 14. Proces cyfryzacji gospodarki może stanowić nowy obszar wykluczeń. Wy- kazano, że dostępność cyfrowa witryn internetowych międzynarodowych dyskontów spożywczych działających w Polsce jest dość ograniczona. W związku z tym, że UE coraz mocniej podkreśla wagę inkluzji społecznej w różnych obszarach, należałoby uczulić podmioty funkcjonujące w zakresie e-biznes i e-commerce na potrzebę podjęcia działań zmierzających do zwiększenia dostępności cyfrowej. 15. Pomoc de minimis powinna być udzielana na tzw. wsparcie operacyjne, a więc bieżącą działalność przedsiębiorstwa w celu zaspokojenia krótkotrwa- łych potrzeb finansowych, niekoniecznie wynikających z problemów w jego funkcjonowaniu lub wspierających jego rozwój czy przekształcenie w zakre- sie profilu działalności. Wykazano relatywnie wysoki udział środków unij- nych w pomocy de minimis w Polsce, co wskazuje na to, że administracja nie przygotowała odpowiednich programów pomocowych, a w efekcie ogra- niczyła przestrzeń dla przedsiębiorców (poprzez wyczerpanie odpowiednich limitów) do korzystania z innego wsparcia w ramach pomocy de minimis. Problemy podejmowane przez poszczególnych autorów należą do niezwy- kle aktualnych i jako takie nie zostały jeszcze dokładnie zbadane przez szersze grono naukowców. Wnioski, które udało się dzięki nim wyciągnąć, można uznać za istotny wkład w badania i uzupełnienie analiz prowadzonych przez badaczy zajmujących się problematyką globalizacji, internacjonalizacji i regionalizacji. Monografia nie wyczerpuje obszernej, wieloaspektowej i wielopłaszczyzno- wej problematyki szans i wyzwań w internacjonalizacji i regionalizacji w obliczu zmiennej sytuacji globalnej. Może stanowić wartościowe źródło wiedzy dla pra- cowników naukowych, dydaktyków, studentów oraz praktyków gospodarczych zainteresowanych procesami zachodzącymi współcześnie w globalnej gospodarce.</jats:p>