Abstract
<jats:p>Według Słownika Języka Polskiego PWN [b.r.] adaptacyjność to „przysto- sowanie czegoś do innego użytku niż było przeznaczone”. Adaptacyjność to zdolność jednostki, organizacji lub systemu do dostosowywania się do zmienia- jących się warunków otoczenia. W kontekście organizacyjnym adaptacyjność oznacza umiejętność przystosowania się do nowych wyzwań, technologii, tren- dów rynkowych oraz zmian w środowisku biznesowym. Jest to cecha kluczowa dla przetrwania i rozwoju w dynamicznie zmieniającym się świecie. Warto więc o niej dyskutować i ją badać. Wskazana definicja ukazuje, jak ważna jest adaptacyjność w funkcjonowa- niu współczesnych przedsiębiorstw, które stale muszą stawać wobec wyzwań zmieniającego się rynku, klientów i ich wymagań. Zdolności adaptacyjne są więc cechą niezbędną dla efektywnego funkcjonowania na współczesnym rynku i dotyczy to także jednostek oraz instytucji kultury. Kryzysowe sytuacje ostatnich lat wywołały pewne nieodwracalne zmiany ryn- kowe. To, co do niedawna było zaskakującą nowością, dziś jest już w pełni akcep- towalną codziennością, jednak aby tę akceptowalność osiągnąć, trzeba się wykazać adaptacyjnością. Adaptacyjność jest widoczna w świecie kultury i sztuki. Jednostki kultury wykazały się w ostatnich latach dużymi zdolnościami adaptacyjnymi, które pozwoliły im przetrwać rynkowe kryzysy, a obecnie również efektywnie funkcjonować. Motywy te stanowiły podstawę do podjęcia zagadnienia adaptacyjności, które stało się myślą przewodnią XI Ogólnopolskiej Konferencji: „Biznes w kulturze – kultura w biznesie” pod tytułem „Adaptacyjność jednostek kultury”, zorganizo- wanej w listopadzie 2024 r. przez mgr. Jerzego Stasicę – kierownika Zespołu Pie- śni i Tańca „Silesianie” oraz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach. Jej pokło- siem są opracowania stanowiące kolejne rozdziały prezentowane w niniejszej monografii naukowej, która jest już dziesiątą z serii monografią poświęconą funkcjonowaniu, działalności i finansowaniu jednostek oraz instytucji kultury. W niniejszym opracowaniu podjęto się zadania prezentacji i analizy adapta- cyjności oraz zdolności adaptacyjnych w kulturze, instytucjach kultury i ich wytworach. Celem publikacji jest więc prezentacja różnych aspektów adaptacyj- ności pośród różnych typów instytucji kultury i na różnych płaszczyznach ich funkcjonowania. Jego realizację oparto na źródłach literaturowych, danych sta- tystycznych, a także licznych publikacjach prasowych oraz internetowych. Treść opracowania tworzy 10 rozdziałów. Ich autorami są pracownicy naukowi i doktoranci polskich uczelni wyższych, którzy swoje teksty poświęcili przedstawie- niu różnorodnych aspektów adaptacyjności w kulturze, dających pogląd na współ- czesny wizerunek jednostek kultury, które efektywnie funkcjonują, adaptując się do nowych wyzwań i sytuacji. Głównym motywem do podjęcia niniejszej tematyki było dostrzeżenie skali zmian ukazujących się w różnorodnych działaniach instytu- cji kultury, stanowiących o zdolnościach adaptacyjnych jednostek sektora kultury. Poszczególne podmioty tego sektora podejmują się różnych działań i wykorzystują różnorodne zasoby, aby zaadaptować się do zmieniających się warunków dla lep- szego funkcjonowania i rozwoju, umożliwiając im spełnianie oczekiwań współcze- snych klientów − uczestników i konsumentów kultury. W swoich rozdziałach poszczególni autorzy poruszyli wiele kwestii zwią- zanych z różnymi aspektami adaptacyjności jednostek sektora kultury. Autorzy zwrócili uwagę na kwestie podstawowe, takie jak rola adaptacyjności w kształ- towaniu odporności instytucji kultury oraz adaptacyjność w kontekście realizacji wyzwań idei DEI (Diversity, Equity and Inclusion − różnorodność, równość i inkluzyjność). W opracowaniu opisano także adaptacyjność z perspektywy gospodarki finansowej instytucji kultury. Przybliżono ponadto kategorię arche- typu marki jako narzędzia adaptacyjności. Kolejne rozdziały poświęcono zagad- nieniom adaptacyjności w odniesieniu do poszczególnych rodzajów instytucji kultury: teatrów, filharmonii oraz domów kultury. W dalszej części opracowania, w kontekście adaptacyjności, opisano przejawy wykorzystania influencer marke- tingu na rynku filmowym oraz zjawisko tokenizacji dzieł sztuki. Całość domyka rozdział poświęcony adaptacji w kontekście komunikacji i wykorzystania no- wych mediów przez instytucje kultury. Publikacja ta, dzięki połączeniu różnych wątków związanych z szeroko po- jętą adaptacyjnością w kulturze, daje wieloaspektowy pogląd na postrzeganie zdolności adaptacyjnych i ich przejawów w sektorze kultury i sztuki. Ze względu na zakres tematyczny i sposób prezentacji treści materiały te moż- na traktować jako źródło wiedzy dla różnych grup odbiorców. Monografia jest skie- rowana przede wszystkim do studentów uczelni ekonomicznych. Jej odbiorcami mogą być ponadto zarówno pracownicy naukowi, teoretycy, jak i praktycy – mene- dżerowie związani na co dzień z prowadzeniem jednostek i instytucji kultury, a także zarządzający innymi instytucjami, którzy szukają inspiracji dla kreowania odporności swoich podmiotów dzięki szeroko pojętej adaptacyjności.</jats:p>