Abstract
<jats:p>Kapitalizmu XXI w. nie sposób postrzegać jedynie przez pryzmat akumula- cji środków produkcji. Jest to kategoria wielowymiarowa, determinowana licz- nymi zmiennymi ilościowymi i jakościowymi, w tym otoczeniem instytucjonal- nym, procesami politycznymi, problemami władzy i legitymizacji społecznej. Na pozór istota współczesnego kapitalizmu pozostaje taka sama jak na początku uprzemysłowienia – różne formy kapitału stanowią fundament rozwoju gospo- darczego i wpływają m.in. na przyrost produktywności, wzrost płac, bilans han- dlowy, innowacje technologiczne itp. Wiele wskazuje jednak na to, że charakter kapitalizmu uległ dość istotnym zmianom, co przejawia się m.in. w następują- cych zjawiskach: – reinterpretacja pojęcia kapitału i poszerzenie jego znaczenia, – powstawanie nowych form i sposobów akumulacji będących pokłosiem m.in. postępu technologicznego i przemian społecznych (np. kapitał społeczny i in- telektualny, kapitał naturalny/przyrodniczy, kapitał publiczny, kapitał finan- sowy, kapitał big data), – pojawianie się nowych zagrożeń związanych z dalszą akumulacją kapitału (inwigilacja ze strony korporacji big tech, niszczenie środowiska naturalnego), – ucieczka wielkiego kapitału spod nadzoru państw narodowych oznaczająca, że w wielu sytuacjach kapitał stał się źródłem władzy. Analiza powyższych zagadnień stanowi punkt odniesienia w rozważaniach poczynionych przez Autorów niniejszej monografii. Celem podejmowanego przez nich wysiłku jest próba identyfikacji współczesnych form kapitału oraz ich struktury z perspektywy rozwoju gospodarczo-społecznego. Należy tym samym wyjść poza wąskie pojęcie kapitału odwołujące się do majątku firmy lub zakumulowanego bogactwa na rzecz ujęcia wielowymiarowego i interdyscyplinarnego. Można zauważyć, że nie wszystkie próby rozwoju i kształtowania kapitału przynoszą korzyści w postaci podnoszenia standardu i jakości życia ludzi. Często są to bowiem zaledwie gry interesów politycznych i korporacyjnych. Niniejsza monografia stanowi próbę stworzenia studium wiedzy na temat współczesnej teorii kapitału. Rozważania skupiają się przede wszystkim na niematerialnych składnikach/formach kapitału, gdyż przyjęto założenie, że kapitał rzeczowy został już dostatecznie rozpoznany i opisany w teoriach ekonomicznych. Ujęcia kapitału w poszczególnych rozdziałach cechuje zróżnicowany poziom abstrakcji. Struktura monografii została podporządkowana stopniowemu pogłębianiu i uszczegóła- wianiu poprzednich rozważań. Rozdział pierwszy stanowi swoisty wstęp do dociekań przedstawionych w kolejnych częściach. Autor przedstawia w nim kategorie kapitału w innym świetle niż większość tekstów z tego tematu. Rozdział jest pewnego rodzaju dyskusją na temat tego, czym różnią się formy/metafory kapitału (przez innych autorów uznawane za niematerialne składniki kapitału) od kapitału właściwego, czyli pieniężnego. Rozdział drugi koncentruje się wokół tematu modyfikacji teorii kapitału związanej z uwzględnieniem zmian we współczesnej gospodarce obejmujących zastosowanie sztucznej inteligencji. W rozdziale trzecim przed- stawione zostały zależności między wolnością a kapitałem społecznym. Autorka starała się zidentyfikować i opisać zmiany we współczesnej gospodarce, które ujawniają postępujące ograniczanie wolności, co w konsekwencji prowadzi do trudności w budowie kapitału społecznego. Tematyka rozdziału czwartego kore- sponduje zarówno z rozdziałem pierwszym, jak i trzecim, gdyż przedstawia zja- wisko współdzielenia w gospodarce oraz jego wpływu na możliwość tworzenia i wzmacniania kapitału społecznego. Rozdział piąty koncentruje się na pogłę- bieniu badań nad kategorią kapitału społecznego, przenosząc je na poziom przedsiębiorstw. Prócz konceptualizacji kapitału społecznego tekst zawiera wyniki badań ankietowych przeprowadzonych wśród mikro i małych przedsiębiorstw, których celem było określenie skali uczestnictwa tych podmiotów w kreowaniu kapitału społecznego. Rozdziały szósty i siódmy odnoszą się do kategorii kapitału, analizowanej z perspektywy podstawowych jednostek samorządu terytorialnego, czyli gmin. Wywód przedstawiony w rozdziale szóstym jest uzupełniony i uszcze- gółowiony rozważaniami z rozdziału siódmego. W rozdziale szóstym scharakte- ryzowana została struktura kapitału gminy, obejmująca siedem składowych. Następnie opisany został wpływ gospodarki cyfrowej na poszczególne elementy kapitału gmin miejskich wraz ze wskazaniem przykładów z praktyki polskich miast. Rozdział siódmy natomiast oscyluje wokół czynników kształtujących kapi- tał gminy i jego poszczególne składowe. Pokazuje również, jak czynniki oddzia- łują na powiązania między składowymi kapitału gminy, posługując się w tym celu przykładami z praktyki. Wielość podniesionych tu zagadnień zdaje się przesądzać o nieuchronnej niekompletności prowadzonych w monografii dociekań. Można jednak mieć na- dzieję, iż będzie ona mogła inspirować pogłębione rozważania dotyczące współ- czesnych form kapitału w obecnej i nadchodzącej przyszłości.</jats:p>