Abstract
<jats:p xml:lang="tr">Kur’ân’ı ezberleme geleneği, İslâm dünyasında asırlardır dînî eğitimin merkezinde yer alan kutsal bir faaliyettir. Hz. Peygamber döneminde başlayan bu süreç, sağlam bir irade, sabır, özveri, yoğun dikkat ve disiplinli bir eğitim anlayışı üzerine inşa edilmiştir. Ancak günümüzde teknolojinin hızlı gelişimiyle birlikte, özellikle akıllı telefon, tablet ve sosyal medya kullanımının artması bireylerin zihinsel odaklanma becerilerini olumsuz yönde etkilemektedir. Bu durum, uzun süreli yoğun konsantrasyon gerektiren “hâfızlık eğitimi” gibi süreçlerde ciddi zorluklar doğurmaktadır. Günümüz hâfızlık öğrencilerinin çok fazla sosyal medya, akıllı telefon ve internet kullanımı nedeniyle odaklanma güçlüğü yaşadıkları, bu durumun ezber performansını olumsuz etkilediği çeşitli çalışmalarda görülmüştür. Dolayısıyla günümüzde hâfızlık eğitiminin en büyük sorunlarından biri, dijital etkenler nedeniyle oluşan dikkat dağınıklığının zihin/hafıza performansı üzerindeki etkisidir. Bu bakımdan çalışmada, sosyal medya ve dijital çağın hâfızlık eğitimi üzerindeki etkileri tespit edilip irdelenecektir. Çalışma, dijital/sosyal medya çağında hâfızlık eğitiminin karşı karşıya kaldığı ezber ve odaklanma sorunlarını analiz etmeyi amaçlamaktadır. Aynı zamanda çalışmada hâfızlık geleneğinin tarihsel gelişimi, sahabe dönemindeki zihin açıklığı ve hafızalarının kuvvetiyle günümüz dijital çağında yaşanan unutkanlık ve odaklanma problemleri karşılaştırmalı biçimde ele alınmaktadır. Ayrıca hâfızlık eğitimi alan öğrencilerde dijital çağın ve sosyal medyanın yol açtığı zihinsel karmaşayı azaltmak amacıyla bilinçli medya kullanımının teşvik edilmesi, cep telefonu ve tablet gibi araçların kontrollü biçimde sınırlandırılması, ahlaki ve dinî içeriklere yönlendirme yapılması ve fiziksel aktivitelerle desteklenen eğitim modellerinin uygulanması yönünde çeşitli önerilere yer verilmiştir. Bununla birlikte, sahabe döneminden günümüze kadar uzanan ezber geleneği karşılaştırılarak, geçmişteki “hafızları güçlü tutma” anlayışının günümüzde nasıl dönüşüme uğradığı tartışılmaktadır. Çalışmanın bir diğer amacı ise, hâfızlık eğitiminde dijital çağın getirdiği odaklanma ve dikkat dağınıklığı sorununa yönelik çözüm ve yöntem önerileri geliştirmektir. Yine sahabe ve tâbiîn dönemlerindeki keskin hafıza ve zihinlerinin temiz olması, sade yaşam biçimi, gereksiz ve çok az görsele maruz kalmaları, bilgiyi doğrudan belleklerine kaydetmeleri ve rihle faaliyetleri gibi unsurlar, günümüz hâfızlık eğitiminde uygulanabilecek ve örnek alınabilecek bir model olarak değerlendirilmesi sonucuna varılmıştır. Araştırmanın sonucunda, teknolojik araçların bilinçli, dengeli ve kısıtlı kullanımı hâfızlık eğitiminde zihnin yoğunluğunu çok fazla etkilemeyeceği bunun yerine bu araçları bir fırsat alanı olarak değerlendirilmesine ulaşılmıştır.</jats:p>